Αυτός, Αυτή και Αυτό: σχέσεις ισότητας, ευαισθησίας κι αξιοπρέπειας

Του Γιάννη Πανούση 

Κάποτε είδα την ψυχή μου…
Να φοβάσαι την ειρήνη, μου είπε  και χάθηκε

Διονύσης Χιόνης, Του έρωτα και του θανάτου

Καθώς ο Πρωθυπουργός ανήγγειλε την έναρξη διαλόγου για τον γάμο των ομόφυλων, την τεκνοθεσία και άλλα συναφή θέματα, νομίζω ότι ήρθε η ώρα να συμφωνήσουμε και για τα όρια του αυτοπροσδιορισμού φύλου και ταυτότητας.

Πριν από καιρό ένας πατέρας στο Βόλο αρνήθηκε να υπογράψει ένα έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας με την ιδιότητα του ‘’Γονέα 1’’. Πρόσφατα προέκυψε θόρυβος (ακόμα και με κομματικές συνέπειες) με την εμφάνιση drag queen σε σχολείο… Άρα ή το κρύβουμε κάτω από το χαλί ή το δαιμονοποιούμε, πρόβλημα προσέγγισης, κατανόησης και συναίνεσης επί των αρχών υπάρχει.

Επειδή σε κανέναν τομέα στη χώρα μας δεν ανα-γνωρίζεται κάποια “καθολική θεωρητική προσέγγιση”, αφού οι περισσότεροι στηρίζονται σε φαντασιακές κοσμοερμηνείες ή και σε λεονταρισμούς με βολονταριστική προ-διά-θεση, νομίζω ότι πρέπει να πάψουμε σ’ επιμέρους θέματα (που αντιμετωπίζονται με το κομμάτι ή με κλισέ) να προσποιούμαστε τους ιδεατζήδες ή απλώς να υιοθετούμε την όποια  γενική κομματική γραμμή. Φοβάμαι ότι οι προσωπικές αντιλήψεις και οι παρεϊκές ζυμώσεις, που επενδύονται με “μεγαλόστομες αξίες”, δεν είναι τίποτ’ άλλο από (κακο)δοξασίες, οι οποίες “ελέω Αρχηγού” εμφανίζονται ως χρησμοί ή ως θέσφατα.

Η πλειονότητα των πολιτικών αδυνατεί να δει τον Κόσμο ως Όλον (l’ universalité des choses) κι αρκείται σε ψευτοφιλονικίες και ψευτομονομαχίες  και σε μικρο-ιδεολογικούς τακτικισμούς.

“‘Μεθυσμένες ιδεοληψίες”, χωρίς ίχνος επιστημονικής θεμελίωσης, καταλήγουν σε ανορθολογισμό και θολούρα, ακόμα και σε  ζητήματα ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Εξηγούμαι:

Είναι  προφανές ότι ο κάθε άνθρωπος καθίσταται κύριος του σώματός του και ουδείς μπορεί να του επιβάλλει να το διαθέσει χωρίς τη βούλησή του (με εξαίρεση περιπτώσεις δημόσιας υγείας, όπου το ατομικό δικαίωμα συγκρούεται με το κοινό συμφέρον και ο ευαίσθητος πολίτης οφείλει να συνεκτιμάει τους ευρύτερους κινδύνους).

Είναι  προφανέστερο ότι οι αποφάσεις του ανθρώπου για το σώμα του και για το φύλο του (δηλαδή για την προσωπικότητα και την αξιοπρέπειά  του) πρέπει να γίνονται σεβαστές από όλους, ώστε η συμβίωση/συνύπαρξή μας να είναι ειρηνική.

Είναι προφανέστατο ότι η Πολιτεία οφείλει να νομοθετεί θετικά για να διασφαλίζει και να εγγυάται το δικαίωμα στο σώμα και στην ταυτότητα φύλου, διότι εκτός των άλλων κάτι τέτοιο συνιστά ένδειξη πολιτισμού.

Από αυτές όμως τις κοινές παραδοχές μέχρι τη νέα προσωπική αντωνυμία “άτομο” (στα γαλλικά :iel), υπάρχει ένα μεγάλο κοινωνικό και διαπροσωπικό κενό, το οποίο δεν έχει καλυφθεί, ή καλύτερα δεν έχει “ζυμωθεί” ακόμα μέσα στην κοινωνία, με πιθανές συνέπειες νέους στιγματισμούς ή και αποκλεισμούς. Νομίζω ότι πρώτα δημιουργείται κλίμα (σχετικής έστω) αποδοχής/συναίνεσης, μετά μελετώνται οι ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες σε τρίτους (π.χ ανήλικους, συγγενείς κλπ) και στο τέλος έρχονται οι νόμοι του Κράτους. Η αντίθετη φορά μάλλον τριβές θα προκαλέσει.

Σε κάθε περίπτωση στη φάση που βρίσκεται σήμερα η ελληνική κοινωνία (υγειονομικός φόβος, οικονομική κρίση, πολιτικο-ιδεολογική κινούμενη άμμος κλπ) πολύ δύσκολα θα έμπαινε σ’ έναν σοβαρό κι ειλικρινή διάλογο γύρω από θέματα που αφορούν στο σώμα (και στην ψυχή) του συν-ανθρώπου μας, όπως “το άτομο”, τα βραδυφλεγή υποκατάστατα αυτοκτονίας (π.χ  οι εξαρτησιογόνες ουσίες) ή ακόμα και η ευθανασία. Επειδή τέτοιες συζητήσεις προϋποθέτουν καθαρότητα απόψεων, επιστημονικές προσεγγίσεις και υπεύθυνες μελέτες εφαρμογής καλά θα ήταν να τις αναβάλλαμε  επ’ ολίγον, όχι για να ωριμάσουν οι συνθήκες αλλά κυρίως για να ενημερωθούν σωστά και σε βάθος οι πολιτικοί που διαχειρίζονται τις ζωές μας.

ΥΓ.Αναρωτιέμαι αν σε αυτή τη λογική της μετα-μετα-νεωτερικής προσέγγισης του ΥΠΕΠΘ:
– ο παπούς θα λέγεται… γονέας 1 του γονέα 1
– η γιαγιά… γονέας 2 του γονέα 1
– ο πραγματικός πατέρας όταν δεν είναι ο νυν σύζυγος… γονέας 3
Και με ποιούς κωδικούς θα αναφέρονται: ο θείος, η θεία, ο αδελφός, η αδελφή, ο ξάδελφος, η ξαδέλφη κλπ

Κι αν εντέλει τα παιδιά θα λέγονται: υποπροϊόντα του 1, του 2 ή του 3 γονέα;

ΥΓ2.Το Νηπιαγωγείο δεν αποτελεί χώρο διενέξεων ενώπιον αθώων ματιών, όποια θέση κι αν κρατάει ο καθένας και θέλει ιδιαίτερη προσοχή  το πώς θ’ απεικονίζονται στα βιβλία του δημοτικού οι νέες ενδοοικογενειακές σχέσεις.

* Ο Γιάννης Πανούσης είναι Καθηγητής Εγκληματολογίας, πρώην υπουργός Προστασίας του Πολίτη

********

Γιάννη Πανούση

Ο Γιάννης Πανούσης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 2 Αυγούστου του 1949. Βαπτίστηκε στην εκκλησία του Αϊ-Γιάννη στο Λουτράκι. Έλκει καταγωγή από την Αρκαδία (από τον πατέρα του Απόστολο Πανούση, δικηγόρο) και από την Κόρινθο (από τη μητέρα του η οποία ήταν γόνος πολιτικής οικογένειας, των Ηλιοπουλαίων).

Μέσα του δεν αντιπαλεύονται τα δύο χαρακτηριστικά που έχει από την καταγωγή του: «Τα δύο χαρακτηριστικά που λέμε ότι ισχύουν σε Τριπολιτσιώτες και Κορίνθιους είναι ότι οι Κορίνθιοι έχουν μια ευλυγισία στη λειτουργία τους, έναν τρόπο να τα φέρνουν βόλτα και οι Αρκάδες είναι πιο λεβέντηδες, πιο ντόμπροι. Αυτά τα δύο στοιχεία σ’ εμένα δεν βρίσκονται σε σύγκρουση, έρχονται σε συνδυασμό. Προσπαθώ να κρατάω τη ντομπροσύνη μου αλλά να καταφέρνω να τη διαχειρίζομαι κατά τρόπο που να δημιουργεί ένα αποτέλεσμα».

Γιάννη Πανούση

Μαθητικά χρόνια
Τα πρώτα γράμματα τα μαθαίνει στο Δημοτικό Σχολείο Κολωνού.
«Νομίζω πως ήταν μια από τις δύο σημαντικές περιόδους της ζωής μου. Εκεί έμαθα τι είναι η ζωή παρόλο που ήμουν σχετικά μικρός σε ηλικία (7-12 ετών). Κολωνός σημαίνει κόσμος που ζει στους δρόμους, φτωχολογιά που μαθαίνει ποδόσφαιρο στην αλάνα και που καταλαβαίνεις τις ανθρώπινες σχέσεις».
Φοιτά στην Λεόντιο Σχολή.
«Γαλλικό σχολείο. Μέθοδος, έλεγχος, προσπάθεια να τιθασεύσω το μυαλό μου. Πολύ καλός μαθητής, χρονική περίοδος ’61-’67, μέσα στα περίεργα χρόνια. Είχα προοδευτικές ιδέες. Η οικογένειά αριστερή, στην εξορία όλα τα αδέλφια της μάνας μου. Ήμουν πολύ καλός μαθητής με μεγάλη απόσταση από τον δεύτερο. Δεν μου έδιναν ποτέ τη σημαία ως αριστερό και προσπαθούσαν να με αποβάλλουν, αλλά δεν γινόταν αφού η διαφορά από τον δεύτερο ήταν μεγάλη. 19,5 ο Γιάννης, 17,8 ο δεύτερος, τι θα παρουσίαζαν; Ήταν θέμα εικόνας. Έτσι επιβίωσα».

Η Νομική
Πετυχαίνει στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δεν ήταν αυτό που ήθελε. Αγαπούσε τη Φιλολογία. Όμως ο πατέρας του, δικηγόρος, τον προόριζε για διάδοχό του.
«Είμαστε στη δικτατορία και, όπως έχω γράψει, μπήκα στη Νομική μαζί με τα τανκς. Διάβαζα πάρα πολύ φιλολογικά και πολιτικά κείμενα. Ταυτόχρονα, όμως, ζούσα και πολύ. Τα κλαμπ Γιάννη Πανούση

του Λουτρακίου έχουν βογκήξει από εμένα όπως επίσης και οι ταβέρνες, τα κέντρα… συνδύαζα τα πάντα. Τρεις μήνες τα έκανα λίμπα, τρεις μήνες διάβαζα ασταμάτητα.
Πήγα στη Νομική Σχολή την οποία δεν αγάπησα. Τελειώνω όμως και πηγαίνω για δεύτερο πτυχίο στις Πολιτικές Επιστήμες με μεγαλύτερο κέφι. Ακόμα δεν είχα βρει τι θα έκανα
».
Τον ενδιαφέρει πολύ ο άνθρωπος ενταγμένος σε κοινωνικό πλαίσιο. Ήθελε να μάθει, να δει πώς λειτουργεί το άτομο ενταγμένο στην κοινωνία.

Ο στρατός
Πηγαίνει φαντάρος και υπηρετεί 30 μήνες γιατί είναι χαρακτηρισμένος πολιτικά. Πήγε 1η Μαΐου του 1973 και έφυγε 1η Νοεμβρίου 1975. «Είχα ξεχάσει πώς λέγομαι».

Οι σπουδές εγκληματολογίας στη Γαλλία
Μετά τον στρατό κάνει τον πρώτο του γάμο και φεύγει για τη Γαλλία. «Εκεί βρίσκω αυτό που ήθελα. Βρήκα ότι ο συνδυασμός πολιτικής σκέψης, φιλολογίας, νομικής και πολιτικής επιστήμης ήταν η εγκληματολογία. Εκεί είδα τον άνθρωπο στην ακραία του μορφή».

Η επιστροφή
Επιστρέφει στην Ελλάδα σε ηλικία 29 ετών, το 1978. Αποκτά έναν υιό και μετά από δυο χρόνια λύνει τον γάμο του. Γίνεται δεκτός στη Νομική Σχολή Θράκης. Η Κομοτηνή ήταν άγνωστη πόλη μέχρι τότε για τον ίδιο. «Όταν ανέβηκα στην Κομοτηνή, τρόμαξα. Έπαθα έναν πανικό

 Γιάννη Πανούση

βλέποντας μιναρέδες και φερετζέδες. Παίρνω ένα τηλέφωνο και λέω εγώ δεν κάθομαι το βράδυ, φεύγω. Τελικά έμεινα 19 χρόνια. Δεν ήθελα να φύγω. Όταν έφυγα, στον αποχαιρετιστήριο λόγο μου, είπα, εγώ απλώς ξενιτεύομαι από την Θράκη
Ως καθηγητής Νομικής ανέβηκε όλες τις πανεπιστημιακές βαθμίδες. Διετέλεσε Κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, Αντιπρύτανης τρεις θητείες και Πρύτανης από το 1994 έως το 1997.
Η Κομοτηνή υπήρξε ο δεύτερος σταθμός της ζωής του. Εκεί έμαθε πώς να χειρίζεται δύσκολες καταστάσεις, πώς να σέβεται την ιδιαιτερότητα του άλλου…

Οι φίλοι
Κρατάει φίλους από παλιά. Είναι οι άδολες φιλίες σε Κόρινθο, Αθήνα και Λουτράκι. «Έχω την αίσθηση ότι γενικά στη ζωή μου με αγαπάνε από Νωματάρχη και κάτω, δηλαδή ο απλός κόσμος. Δεν με αγαπάει κανείς από Νωματάρχη και πάνω. Διακομματικά, διαπολιτικά, δηλαδή με την εξουσία δεν έχω καλές σχέσεις, όποια και αν είναι. Είναι δική μου επιλογή ως ιδεολογία, ως τρόπος ζωής, εγώ δεν τα πάω καλά με την εξουσία. Θέλω να είμαι κριτικός, δεν θέλω να είμαι ουρά της εξουσίας.»

Τα πολιτικά
Γιάννη Πανούση

Παρότι είναι επηρεασμένος από τις ιδέες του ΚΚΕ Εσωτερικού (η Γαλλία ήταν μια πηγή τέτοιων ιδεών) κάποιες συγκυρίες λειτούργησαν και βρέθηκε στο χώρο του ΠΑΣΟΚ. «Από το 1978 έως το 1983 ήμουν ΠΑΣΟΚ, ό,τι και αν αυτό σημαίνει. Είμαι ένας από αυτούς που έγραψαν το νόμο για τα Πανεπιστήμια, τον οποίο ακόμα δεν μπορούν να γκρεμίσουν όσο και να προσπαθούν. Το 1983 αρχίζω να καταλαβαίνω τι γίνεται και παίρνω μια απόσταση από τους μηχανισμούς του ΠΑΣΟΚ. Δεν έπαψα να έχω φίλους όμως. Το 1988-1989, με το σκάνδαλο Κοσκωτά, κάνω επίσημη δήλωση ότι αποχωρώ. Η οριστική απομάκρυνση από το χώρο του ΠΑΣΟΚ έγινε το 2001-2002 όταν είπα ότι δεν θέλω να έχω καμία σχέση. Έχω μόνο διαπροσωπικές σχέσεις, είμαι τελείως ανεξάρτητος κομματικά».

Ο δεύτερος γάμος
Είναι παντρεμένος και έχει αποκτήσει άλλα δύο παιδιά: την Πηνελόπη, φοιτήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, και τον Κωνσταντίνο

Γιάννη Πανούση

μαθητή Λυκείου. Ο Απόστολος, από τον πρώτο του γάμο, κάνει αθλητική δημοσιογραφία, τελειώνει ΤΕΙ Χρηματοοικονομικής και ασχολείται με το ξενοδοχείο στο Λουτράκι. Η σύζυγός του είναι δικηγόρος.

Η κοσμοθεωρία του
Η ζωή του στηρίζεται σε δύο πόλους. Ο πρώτος είναι οι στενοί συναισθηματικοί δεσμοί με τους ανθρώπους του, τη μητέρα, τη γυναίκα του και τα παιδιά του.
Ο δεύτερος πόλος είναι η άδολη επικοινωνία με τον κόσμο. Κάνει τουλάχιστον 20 ομιλίες το μήνα σε όλη την Ελλάδα. Τον καλούν σύλλογοι γονέων, δήμαρχοι, τοπικοί φορείς και σύλλογοι πέρα από κόμματα. Τον «καλεί η Ελλάδα» και όχι τα κόμματα.
Αυτό το δίπολο του είναι αρκετό για να περνάει καλά και ευτυχισμένα.

Γιάννη Πανούση

Του αρέσει…

  • να ξυπνάει νωρίς,
  • να περνά πολλές ώρες στο σπίτι ακούγοντας μουσική και γράφοντας,
  • να χορεύει και να ακούει λαϊκά τραγούδια που «άκουγε και στις αλάνες»,
  • το ποδόσφαιρο (παλιά συνήθιζε να παίζει). Σήμερα πηγαίνει που και που στο γυμναστήριο…

[Από συνέντευξη του Γιάννη Πανούση στην δημοσιογράφο Λίλη Μουζάκη και το μηνιαίο Περιοδικό “Μαζί“, Σεπτέμβριος 2005, τεύχος 23ο ].

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο