- Εκλογές σε 63 Δικηγορικούς Συλλόγους, νομικές σχολές που πολλαπλασιάζονται, αναρίθμητες σελίδες νέων νόμων κάθε χρόνο, σε ένα επάγγελμα που θέλει συνεχώς διάβασμα.
- Στους τρεις μεγάλους Δικηγορικούς Συλλόγους (Αθηνών, Θεσσαλονίκης, Πειραιά), οι εκλογές θα συνεχιστούν και τη Δευτέρα 1η Δεκεμβρίου 2025.
- Στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, ο απερχόμενος πρόεδρος Δημήτρης Βερβεσός δεν θα είναι υποψήφιος, έχοντας εξαντλήσει τις θητείες του.
- Στον ΔΣΑ, 24.694 δικηγόροι θα επιλέξουν μεταξύ υποψηφίων προέδρων χωρίς συνδυασμούς και συνδυασμών με προέδρους, με έντονο πολιτικό παρασκήνιο.
- Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, στον δεύτερο γύρο των εκλογών του ΔΣΑ αναμένονται οι κ.κ. Αναστασόπουλος και Κουτσόλαμπρος.
Πόσοι δικηγόροι υπάρχουν στην Ελλάδα
Ο αριθμός των δικηγόρων έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία 25 χρόνια:
- Το 2000: 27.046 δικηγόροι
- Το 2010: 39.328 δικηγόροι
- Το 2020: 44.378 δικηγόροι
- Το 2022: 47.169 δικηγόροι.
- Η Ελλάδα καταγράφει 388 δικηγόρους ανά 100.000 κατοίκους, την υψηλότερη αναλογία μεταξύ των χωρών του Συμβουλίου της Ευρώπης, σύμφωνα με παλαιότερη συγκριτική έρευνα.
Πάντως, στους τρεις μεγάλους Δικηγορικούς Συλλόγους, δηλαδή Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιά, οι εκλογές θα συνεχιστούν και την ερχόμενη Δευτέρα, 1η Δεκεμβρίου 2025, ενώ οι Σύλλογοι οι οποίο δεν θα αναδείξουν νέες διοικήσεις την 30η Νοεμβρίου, ο δεύτερος γύρος θα διεξαχθεί τη μεθεπόμενη Κυριακή.
Στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών ο απερχόμενος πρόεδρος Δημήτρης Βερβεσός δεν θα συμμετάσχει στις εκλογές, καθώς εξάντλησε το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των δυο τετραετιών που προβλέπει ο Κώδικας Δικηγόρων.
Για τους Αθηναίους δικηγόρους θα υπάρχουν 36 κάλπες εκ των οποίων οι 33 θα στα γραφεία του ΔΣΑ (Ακαδημίας 60) και οι 4 θα είναι στα γραφεία του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, Πειραιώς, κ.λπ. (Γενναδίου 4).
Οι 24.694 δικηγόροι της Αθήνας έχουν να επιλέξουν μεταξύ προέδρων που κατέρχονται μόνο ως υποψήφιοι πρόεδροι χωρίς να έχουν συνδυασμούς (ακέφαλοι συνδυασμοί) και μεταξύ συνδυασμών που έχουν προέδρους.
Από το χώρο της ΝΔ ο Δημήτρης Αναστασόπουλος κατεβαίνει υποψήφιος πρόεδρος χωρίς συνδυασμό, ενώ παράλληλα συμμετέχουν στις εκλογές δυο ανεξάρτητοι δικοί του συνδυασμοί των 24 υποψηφίων συμβούλων ο καθένας, χωρίς υποψήφιο πρόεδρο.
Ο παλαιός συνδυασμός του κ. Αναστασόπουλου, «Με Το Δικηγόρο» με τον οποίο συμμετείχε στις προηγούμενες εκλογικές, χωρίζεται σε δύο συνδυασμούς. Ο ένας είναι η «Δράση» και ο άλλος «Στην Πράξη».
Παράλληλα, στο πλευρό του κ. Αναστασόπουλου έχει δηλώσει ότι θα είναι και ο Ιωάννης Δεληγεώργης με τον συνδυασμό «#Διέξοδος», χωρίς υποψήφιο πρόεδρο. Ο κ. Δεληγεώργης έχει διατελέσει μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΔΣΑ το διάστημα 2017-2021.
Από το χώρο της ΝΔ συμμετέχει στις εκλογές ως υποψήφιος πρόεδρος και ο Αλέξανδρος Μαντζούτσος, ενώ παράλληλα συμμετέχει δικός του συνδυασμός χωρίς υποψήφιο πρόεδρο, η «Νέα εκπροσώπηση με τον Αλέξανδρο Μαντζούτσο – Έμπρακτα Δίπλα στο Δικηγόρο».Ακόμη, η Χριστίνα Τσαγκλή, Θεόδωρος Μαντάς, Δημήτρης Λυριτσής, Ιωάννης Αβαρκιώτης, Άννα Ζουρνατζή, Ανδρέας Τερζίμπασης, κ.ά. συμμετέχουν στις εκλογές με συνδυασμό χωρίς υποψήφιο πρόεδρο. Στον συνδυασμό αυτό έχουν ενταχθεί παρατάξεις που συμμετείχαν στις εκλογές του 2021, όπως είναι «Παρίσταμαι Υπέρ», «Ομοδικία-Ενιαίο Ψηφοδέλτιο», «Διεκδικώ» και «Συνένωση».
Από το χώρο του ΠΑΣΟΚ ο Μιχάλης Καλαντζόπουλος συμμετέχει ως υποψήφιος πρόεδρος και παράλληλα έχει το δικό του συνδυασμό «Συμμετέχουμε με τον Μιχάλη Καλαντζόπουλο ΜΑΖΙ Διεκδικούμε το μέλλον μας», χωρίς πρόεδρο. Ο κ. Καλαντζόπουλος έχει στενές σχέσεις με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Νίκο Ανδρουλάκη.
Παράλληλα, με δικό του συνδυασμό («Πρωτοβουλία Ανεξάρτητων Δικηγόρων ΔΣΑ» κατέρχεται ο Θωμάς Καμενόπουλος, από τον παλαιό χώρο του Κέντρου σε συνδυασμό με το χώρο του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος στις τελευταίες εκλογές είχε εκλεγεί με το ψηφοδέλτιο του κ. Βερβεσού. Ο κ. Καμενόπουλος συμμετέχει στις δικηγορικές εκλογές για πρώτη φορά με δικό του συνδυασμό.
- Από το χώρο της Αριστεράς ο Αθανάσιος Καμπαγιάννης συμμετέχει με το συνδυασμό «Εναλλακτική Παρέμβαση-Δικηγορική Ανατροπή», ενώ ο Αντώνης Αντανασιώτης από το χώρο του ΚΚΕ συμμετέχει με τον συνδυασμό «Αγωνιστική Συσπείρωση Δικηγόρων».Ως υποψήφιος πρόεδρος χωρίς συνδυασμό κατέρχεται στις εκλογές από το χώρο του ΠΑΣΟΚ – ΣΥΡΙΖΑ και με ρεύμα από τη ΝΔ, ο Ανδρέας Κουτσόλαμπρος, ο οποίος στις προηγούμενες εκλογές του 2021 είχε εκλεγεί με τον συνδυασμό του κ. Βερβεσού («Ενιαίο Ψηφοδέλτιο») και είχε πάρει τον μεγαλύτερο αριθμό ψήφων από όλους τους υποψήφιους συμβούλους. Συγκεκριμένα προ τετραετίας ο κ. Κουτσόλαμπρος είχε λάβει 1.236 σταυρούς, η κυρία Τσαγκλή 887, ο κ. Αβαρκιώτης 759, ο κ. Λυρίτσης 568, κ.λπ.Σε όλα τα γκάλοπ που έχουν γίνει για τις εκλογές στον ΔΣΑ στον δεύτερο γύρο φέρεται να περνούν οι κ.κ. Αναστασόπουλος και Κουστόλαμπρος, ενώ ακολουθούν (σύμφωνα με τα γκάλοπ και χωρίς να περνούν στον β΄ γύρο) οι Μαντζούτσος, Σοφός, Καλαντζόπουλος, Καμενόπουλος και Καμπαγιάννης.
Στις περασμένες εκλογές στον ΔΣΑ το 2021 οι εγγεγραμμένοι δικηγόροι, που είχαν δικαίωμα ψήφου ήταν 23.397 και τώρα θα ψηφίσουν 1.297 επιπλέον δικηγόροι, οι οποίοι κατά κανόνα είναι νέοι.
Στον α΄ γύρο του 2021 από τους 23.397 δικηγόρους που είχαν δικαίωμα ψήφου, ψήφισαν 12.788, με ποσοστό συμμετοχής 54,66%.
Στον β΄ γύρο του 2021 ψήφισαν 8.084 δικηγόροι από τους 23.397 και το ποσοστό συμμετοχής ήταν 34,55%, δηλαδή η απόχη έφτασε το 65,45%.
Στον β΄ γύρο δεν προσήλθαν να ψηφίσουν 4.704 Αθηναίοι δικηγόροι. Πρώτος είχε αναδειχθεί ο κ. Βερβεσός με ποσοστό 59,78% (4.599 σταυροί) και δεύτερος ο κ. Αναστασόπουλος με ποσοστό 40,22% (3.094 σταυροί).
Ένα επάγγελμα «γένους θηλυκού»
Τα τελευταία διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες όχι απλώς έχουν φτάσει τους άνδρες, αλλά υπερτερούν σαφώς στον δικηγορικό πληθυσμό: το 2022 οι γυναίκες δικηγόροι ήταν 29.400 έναντι 17.769 ανδρών. Ποσοστό 62%.
Πόσες νομικές σχολές έχουμε – και πόσοι νέοι νομικοί βγαίνουν κάθε χρόνο
Μέχρι πρόσφατα, ο κορμός της νομικής εκπαίδευσης στηριζόταν στις τρεις δημόσιες Νομικές Σχολές:
- Νομική Σχολή ΕΚΠΑ (Αθήνα)
- Νομική Σχολή Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
- Νομική Σχολή Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (Κομοτηνή).
Μετά τον νόμο για τα μη κρατικά ΑΕΙ, από το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026 το τοπίο αλλάζει:
- Λειτουργεί ήδη πρόγραμμα Νομικής του UNIC Athens (παράρτημα του Πανεπιστημίου Λευκωσίας) στο Ελληνικό, με 160 εισακτέους.
- Έχουν εγκριθεί ή βρίσκονται στο στάδιο πιστοποίησης τρεις Νομικές Σχολές μη κρατικών πανεπιστημίων (UNIC Athens, University of Keele, CITY–University of York).
Άρα πλέον μιλάμε πρακτικά για ένα σύστημα με 3 δημόσιες + 3 μη κρατικές νομικές σχολές, έστω κι αν οι νέες ιδιωτικές βρίσκονται ακόμη σε φάση «ανεβάσματος ρολών».
Πόσοι φοιτητές μπαίνουν στη Νομική κάθε χρόνο
Με βάση τα επίσημα στοιχεία για τους εισακτέους 2025:
- Νομική ΑΠΘ: 370 θέσεις
- Νομική ΔΠΘ (Κομοτηνή): 506 θέσεις
- Νομική ΕΚΠΑ (Αθήνα): 400 θέσεις.
Αθροιστικά, μόνο οι τρεις δημόσιες σχολές προσφέρουν περίπου 1.276 θέσεις τον χρόνο. Στην πράξη όμως, λόγω μετεγγραφών και ειδικών κατηγοριών, οι εγγεγραμμένοι μπορεί να είναι πολύ περισσότεροι. Ενδεικτικά, στη Νομική Αθήνας, το 2022 προκηρύχθηκαν 400 θέσεις αλλά γράφτηκαν 718 φοιτητές. Με αυτά τα δεδομένα, και αν ληφθεί υπόψη ότι ένα σημαντικό ποσοστό ολοκληρώνει σπουδές σε 5–6 χρόνια, εκτιμάται ότι κάθε χρόνο αποφοιτούν από τις τρεις δημόσιες Νομικές περίπου 1.500 νέοι νομικοί, στους οποίους πρέπει να προστεθούν όσοι επιστρέφουν με πτυχία νομικής από το εξωτερικό και – πλέον – οι απόφοιτοι των μη κρατικών πανεπιστημίων.
Πόσους νόμους και κώδικες πρέπει να ξέρει ένας δικηγόρος;
Στην πράξη, ο Έλληνας δικηγόρος στηρίζεται σε έναν «σκληρό πυρήνα» βασικών κωδίκων, που πρέπει να γνωρίζει σε βάθος:
- Σύνταγμα
- Αστικός Κώδικας
- Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας
- Ποινικός Κώδικας
- Κώδικας Ποινικής Δικονομίας
- Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας
- Κώδικας Δικηγόρων και Κώδικας Οργανισμού Δικαστηρίων
- Βασικοί φορολογικοί κώδικες (ΚΦΕ, ΚΦΔ, ΦΠΑ κ.λπ.).
Ανάλογα με την ειδίκευση (εργατικό, εμπορικό, δημόσιο κ.λπ.) προστίθενται δεκάδες ειδικοί νόμοι: πτωχευτικό δίκαιο, προστασία προσωπικών δεδομένων, χρηματοπιστωτική ρύθμιση, περιβάλλον, ενεργειακό, πολεοδομικό κ.ά.
Άρα δεν υπάρχει ένας «αριθμός νόμων» που οφείλει να ξέρει κάποιος, αλλά ένα κινούμενο σύνολο κωδίκων και ειδικών νομοθετημάτων που διαρκώς τροποποιούνται.
Πόσο συχνά αλλάζει η νομοθεσία – τι σημαίνει αυτό για τους δικηγόρους
Ο όγκος της νομοθεσίας στην Ελλάδα, με βάση τα στοιχεία που αναζητήθηκαν με την βοήθεια του ChatGPT 5, είναι εντυπωσιακός:
- Από τη μεταπολίτευση (1974) έως το 2022 έχουν ψηφιστεί περίπου 4.383–4.964 νόμοι, ανάλογα με τη μέθοδο καταμέτρησης. Δηλαδή περίπου ένας νόμος κάθε 3–3,5 ημέρες.
- Στο ίδιο διάστημα εκδόθηκαν 22.565 Προεδρικά Διατάγματα, ανεβάζοντας το σύνολο των νομοθετημάτων (νόμοι + Π.Δ.) σε 27.529, με μέσο όρο 103 νόμους και 470 Π.Δ. ετησίως.
- Μόνο το 2023 ψηφίστηκαν 52 τυπικοί νόμοι και κατατέθηκαν 74 τροπολογίες, που ξεπέρασαν τις 3.000 σελίδες νομοθετικού κειμένου.
- Το 2018 είχαν ψηφιστεί 77 νόμοι σε ένα έτος.
Πέρα από τους ίδιους τους νόμους, υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες κανονιστικές πράξεις (υπουργικές αποφάσεις, εγκύκλιοι κ.λπ.), που συμπληρώνουν ή τροποποιούν διατάξεις, δημιουργώντας ένα πλέγμα «πολυνομίας και κακονομίας», όπως έχουν επισημάνει σχετικές μελέτες. Για τον δικηγόρο αυτό σημαίνει πρακτικά:
- Υποχρεωτική συνεχή επιμόρφωση: παρακολούθηση σεμιναρίων, ημερίδων, ενημερωτικών δελτίων των συλλόγων.
- Καθημερινό διάβασμα ΦΕΚ (ή ηλεκτρονικών βάσεων) για να εντοπίσει νέες διατάξεις ή μικροαλλαγές σε άρθρα που ήδη εφαρμόζει.
- Συχνά, ανάγκη να ξαναγράψει υποδείγματα δικογράφων όταν ένας βασικός κώδικας (όπως ο Ποινικός ή ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας) τροποποιείται εκ βάθρων.
Με άλλα λόγια, η «ύλη» του δικηγόρου δεν είναι στατική. Είναι ένας ζωντανός, κινούμενος στόχος.
Οι πρόεδροι της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων
Ο θεσμός του Προέδρου – ιδίως στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών – έχει λειτουργήσει πολλές φορές ως πολιτικό και θεσμικό «σκαλοπάτι».
Πολλά τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα των τελευταίων δεκαετιών, αλλά ίσως η πιό χαρακτηριστική περίπτωση είναι του Ευάγγελου Γιαννοπούλου, πολλές φορές Υπουργός ΠΑΣΟΚ, που διατέλεσε μεταξύ άλλων πρόεδρος και γενικός γραμματέας της Ένωσης Δημοκρατικών Δικηγόρων Ελλάδας (1963-1976) και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Διεθνούς και Αλλοδαπού δικαίου (1976-1981). Το αντίπαλο δέος ήταν ο Νώντας Ζαφειρόπουλος που εξελέγει πρόεδρος ΔΣΑ το 1984 και στη συνέχεια τρεις φορές βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας.
- Σωτήριος Πολύδωρας (1989 – 1993)
- Τάκης Παππάς (1993 – 1996)
- Αντώνης Ρουπακιώτης (1996 – 2002)
- Δημήτρης Παξινός (2002 – 2011)
- Ιωάννης Αδαμόπουλος (2011 -2014)
- Βασίλειος Αλεξανδρής (2014 – 2018)
- Δημήτρης Βερβεσός (2018 – μέχρι τώρα)
Οι εκλογές της Κυριακής θα αναδείξουν τη νέα γενιά ηγεσιών, σε μια συγκυρία όπου το δικηγορικό σώμα βρίσκεται στο επίκεντρο κρίσιμων συζητήσεων: από τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τις καθυστερήσεις, μέχρι την επίδραση των ιδιωτικών νομικών σχολών και τον εκρηκτικό όγκο της νομοθεσίας.
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
