Δεκαοκτώ (18) Επιλογές του Πρωθυπουργού στο Στόχαστρο της EPPO
Του Στέλιου Ορφανάκη*
Η πρόσφατη, καταιγιστική παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) γύρω από τη διαχείριση των αγροτικών κονδυλίων του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελεί απλώς άλλη μία εγχώρια πολιτική είδηση. Συνιστά ένα πρωτοφανές ιστορικό προηγούμενο στα χρονικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Ποτέ ξανά, σε κανένα άλλο κράτος-μέλος, ένας ανεξάρτητος ευρωπαϊκός ελεγκτικός μηχανισμός δεν έχει ζητήσει την ταυτόχρονη δίωξη τόσων πολλών κορυφαίων πολιτικών προσώπων για μια ενιαία υπόθεση συστημικής απάτης.
Τα νούμερα είναι αμείλικτα και καταρρίπτουν κάθε ευρωπαϊκό ρεκόρ: 11 εν ενεργεία βουλευτές, 5 πρώην βουλευτές, καθώς και δύο πρώην μέλη της πολιτικής ηγεσίας (υπουργός και υφυπουργός).
- Συνολικά, 18 στελέχη της κυβερνητικής πλειοψηφίας μπαίνουν στο μικροσκόπιο για αδικήματα που αφορούν τη σύσταση εγκληματικής οργάνωσης, απάτη, απιστία και παράνομη ιδιοποίηση ενωσιακών πόρων.
Το ζήτημα, ωστόσο, εκτείνεται πολύ πέρα από τις ποινικές του διαστάσεις. Αγγίζει τον πυρήνα της διακυβέρνησης, της πολιτικής ευθύνης και της ίδιας της ηγεσίας.
Το Σύνδρομο του «CEO» και το Failure of Oversight
Για να γίνει απολύτως αντιληπτό το μέγεθος του θεσμικού ρήγματος, αρκεί να «διαβάσουμε» την υπόθεση με όρους ιδιωτικής οικονομίας και εταιρικής διακυβέρνησης (corporate governance). Ας υποθέσουμε ότι η χώρα είναι μια μεγάλη εισηγμένη εταιρεία και ο Πρωθυπουργός είναι ο Διευθύνων Σύμβουλος (CEO).
- Ο CEO είναι εκείνος που καταρτίζει τη διοικητική ομάδα. Αυτός επιλέγει τους επικεφαλής των τμημάτων (Υπουργούς) και αυτός δίνει την τελική έγκριση για τα ανώτερα στελέχη που στελεχώνουν τον οργανισμό (λίστες και ψηφοδέλτια).
Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν οι εξωτερικοί, ανεξάρτητοι ορκωτοί ελεγκτές (στην προκειμένη περίπτωση η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία) εισβάλλουν στην εταιρεία και ανακαλύπτουν μια “μαύρη τρύπα” εκατομμυρίων στην απορρόφηση των κονδυλίων; Και, κυρίως, τι συμβαίνει όταν η έρευνα δείχνει ότι 18 πρόσωπα από τον στενό πυρήνα που επέλεξε ο ίδιος ο CEO φέρονται να εμπλέκονται σε ένα συντονισμένο δίκτυο χειραγώγησης των πόρων;
- Στον εταιρικό κόσμο, οι συνέπειες θα ήταν ακαριαίες. Οι μέτοχοι (πολίτες) και το Διοικητικό Συμβούλιο (θεσμοί) θα ζητούσαν την άμεση καρατόμηση όλων των εμπλεκομένων. Όμως, το βασικότερο είναι πως η τελική ευθύνη θα βάραινε τον ίδιο τον Διευθύνοντα Σύμβουλο.
Ακόμα και αν ο ίδιος δεν είχε φυσική συμμετοχή στις πράξεις, θα κρινόταν απολύτως υπεύθυνος για την παταγώδη αποτυχία ελέγχου (failure of oversight) και για το κάκιστο φιλτράρισμα των επιλογών του (poor vetting process). Σε κάθε σοβαρό χρηματοοικονομικό περιβάλλον, ένας CEO με ένα τέτοιο συστημικό σκάνδαλο διαφθοράς μέσα στην ίδια του την ομάδα, θα υπέβαλε άμεσα την παραίτησή του.
- «Ακούει» το Μέγαρο Μαξίμου αυτές τις βασικές αρχές λογοδοσίας, ή η πολιτική ευθύνη στην Ελλάδα εξαντλείται στην επικοινωνιακή διαχείριση της ζημιάς;
Από το «Οξυγόνο» του 2016 στον Παλαιοκομματισμό του 2010
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί παράλληλα μια ηχηρή διάψευση του κεντρικού αφηγήματος της σημερινής ηγεσίας. Το 2016, η ανάληψη της ηγεσίας της κεντροδεξιάς παράταξης βασίστηκε σε μια ξεκάθαρη υπόσχεση: θα έφερνε «οξυγόνο» στο πολιτικό σύστημα, αφήνοντας πίσω τις παθογένειες, θα εφάρμοζε αυστηρή αξιολόγηση και θα δημιουργούσε ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό, τεχνοκρατικό κράτος.
- Τα στοιχεία της δικογραφίας των 18, ωστόσο, δείχνουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Η διαχείριση των αγροτικών επιδοτήσεων φαίνεται να παρέμεινε εγκλωβισμένη στη χειρότερη μορφή του πελατειακού κράτους.
Τα «κλειστά κυκλώματα» εξουσίας, οι ρουσφετολογικές διευθετήσεις με τα ευρωπαϊκά ταμεία και η αίσθηση καθεστωτικής ατιμωρησίας δεν είναι νέα φαινόμενα. Είναι τα ακριβή συμπτώματα του στρεβλού κομματισμού που χρεοκόπησε τη χώρα και μας οδήγησε βίαια στα μνημόνια του 2010.
- Αποδεικνύεται στην πράξη ότι, ενώ ίσως άλλαξαν τα πρόσωπα στη “βιτρίνα” και η επικοινωνία έγινε πιο επαγγελματική, στο “πίσω δωμάτιο” του κρατικού μηχανισμού η νοοτροπία παρέμεινε αναλλοίωτη.
Τα 18 αυτά στελέχη —όλοι τους προσωπικές επιλογές του αρχηγού— δεν είναι απλώς «μεμονωμένα περιστατικά». Είναι το σύμπτωμα ενός συστήματος που αρνείται να εκσυγχρονιστεί.
Το Αμείλικτο Ερώτημα: Τι συμβαίνει με τους Εθνικούς Πόρους;
- Κλείνοντας τον απολογισμό αυτού του πανευρωπαϊκού «ρεκόρ», τοποθετείται στο τραπέζι ο “ελέφαντας στο δωμάτιο” για την ελληνική οικονομία. Οι 18 εμπλεκόμενοι εντοπίστηκαν, ερευνήθηκαν και παραπέμπονται επειδή ακριβώς τα χρήματα του ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν ευρωπαϊκά.
Η έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, έναν υπερεθνικό, ανεξάρτητο θεσμό που λειτουργεί εκτός της εμβέλειας των εγχώριων πολιτικών πιέσεων και ισορροπιών.
- Αν, λοιπόν, για ένα και μόνο ευρωπαϊκό πρόγραμμα, όπου υποτίθεται ότι οι έλεγχοι είναι αυστηρότεροι, βρέθηκε ολόκληρος «λόχος» 18 ανώτατων κυβερνητικών στελεχών να εμπλέκεται σε υποψίες ελεγχόμενης απάτης εκατομμυρίων, ας σκεφτούμε το εξής:
Ποιο είναι το πραγματικό νούμερο της διαφθοράς στους αποκλειστικά εθνικούς πόρους; Αν η EPPO έβγαλε τόσα «λαυράκια» εκεί που έψαξε, τι ακριβώς συμβαίνει στα σκοτεινά συρτάρια των κρατικών ταμείων, των εθνικών απευθείας αναθέσεων και των κρατικών επιχορηγήσεων, εκεί όπου τον αποκλειστικό έλεγχο έχει το εγχώριο σύστημα; Το ερώτημα μπορεί να ακούγεται ρητορικό, αλλά η απάντησή του, αν ποτέ δοθεί, είναι βέβαιο πως θα κοστίζει δισεκατομμύρια στους Έλληνες φορολογούμενους.
- Κλείνοντας, κύριε Πρωθυπουργέ, ας μιλήσουμε έξω από τα δόντια, όχι απλώς ως αυστηροί κριτές, αλλά ως πολίτες και δυνητικοί ψηφοφόροι που αντιλαμβάνονται πλήρως τη γεωπολιτική και οικονομική συγκυρία. Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε τον άγραφο κανόνα της πολιτικής επιβίωσης:
Είναι προτιμότερο να πιέζεις ένα λειτουργικό (έστω και εν μέρει διεφθαρμένο) σύστημα να αλλάξει μέσα από ισχυρούς θεσμούς, παρά να παραδώσεις τα κλειδιά της χώρας στο πολιτικό χάος, ελπίζοντας ότι από τις στάχτες θα γεννηθεί κάτι καλό. (Spoiler: σπάνια γεννιέται κάτι καλό από τις στάχτες).
- Αυτός ο φόβος του χάους είναι που σας κρατάει πολιτικά κυρίαρχο. Όμως, προσοχή: αυτή η ανοχή έχει ημερομηνία λήξης. Δεν μπορείτε να εκβιάζετε επ’ άπειρον τη λογική του μετριοπαθούς ψηφοφόρου με το δίλημμα «ή εμείς ή το τσίρκο», όταν το δικό σας «λειτουργικό» σύστημα παράγει 18μελείς λίστες ελεγχόμενων από την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη.
Σας τα είχα γράψει και το 2018 όταν είδα νωρίς τη διολίσθηση της αυλής σας, προφανώς με την ανοχή σας, προς τον παλιό, σάπιο κομματικό μηχανισμό. Τον μηχανισμό που απαιτούσε συμβιβασμούς με τοπικούς κομματάρχες και «ημέτερους».
- Είναι αυτός ακριβώς ο μηχανισμός που σήμερα σας κυνηγά και δυστυχώς εκθέτει διεθνώς την Ελλάδα με υποθέσεις όπως του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η αλλαγή ρητορικής δεν μεταφράστηκε ποτέ σε αλλαγή νοοτροπίας.
- Chairman & CEO στην εταιρεία OPEN UP και Physics Teacher στην εταιρεία Greek Ministry of Education
- Σπούδασε Electronic Physics στο Aristotle University of Thessaloniki Physics Department Έτος αποφοίτησης: 1997
- Σπούδασε Physics στο Aristotle University of Thessaloniki- Έτος αποφοίτησης: 1995
Ο κ. Στέλιος Ορφανάκης έχει εργαστεί μεταξύ άλλων θέσεων ως Επενδυτικός Σύμβουλος στην Ιδιωτική Τραπεζική, ενώ τώρα εργάζεται ως Καθηγητής (M.Sc) Φυσικών και Θετικών Επιστημών στη Δημόσια Εκπαίδευση (14ο ΓΕ.Λ Λάρισας). Είναι πτυχιούχος φυσικός με μεταπτυχιακές σπουδές, έχει εξειδικευθεί στην Τραπεζική Διοίκηση και σε Παράγωγα Προϊόντα ενώ διατηρεί τη θέση του Προέδρου ΔΣ στην OpenUp (www.openup.gr).
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
