Η Σοσιαλιστική Μετάλλαξη: Από το Κράτος- Στρατηγό στα Συντρίμμια της Παροχολογίας

• Η καταστροφή της γαλλικής οικονομικής δυναμικής δεν ήταν «ατύχημα της Ιστορίας». Ήταν η λογική κατάληξη ενός μοντέλου όπου το κράτος από διαιτητής έγινε παίκτης — και τελικά ιδιοκτήτης του γηπέδου.

1981: Όταν το Κράτος Αγόρασε Χρόνο με Δανεικά

Η εκλογή του Φρανσουά Μιτεράν το 1981 σηματοδότησε την πολιτική μετάλλαξη:

• Μαζικές εθνικοποιήσεις τραπεζών και βιομηχανιών
• Συνταξιοδότηση στα 60
• 5η εβδομάδα άδειας

Το αποτέλεσμα; Φυγή κεφαλαίων, τριπλή υποτίμηση του φράγκου, πληθωρισμός ~14% και διάβρωση ανταγωνιστικότητας. Το U-turn του 1983 σταθεροποίησε το νόμισμα, αλλά όχι το DNA. Η κουλτούρα του «δικαιώματος χωρίς αντίκρισμα» ρίζωσε — μετέπειτα αποτυπώθηκε ακόμη και στο 35ωρο.

• Στο παραγωγικό σκέλος, η βιομηχανία συρρικνώθηκε από ~24% σε ~9% του ΑΕΠ. Η χώρα μετατράπηκε σε “country-of-brands”: LVMH και Hermès έγιναν η βιτρίνα, ενώ η βαριά παραγωγή μεταναστεύει. Το δημόσιο χρέος ~3 τρισ. ευρώ λειτουργεί πλέον ως διαρκής μηχανισμός αναχρηματοδότησης — οι τόκοι ανταγωνίζονται κρίσιμες κρατικές δαπάνες.

Ο Ελληνικός Καθρέφτης του 1981

Την ίδια χρονιά, ο Ανδρέας Παπανδρέου υιοθέτησε διαφορετικό εργαλείο για παρόμοιο πολιτικό στόχο:

• Γαλλία: Κρατική νομενκλατούρα (ENA) ως μηχανισμός ελέγχου
• Ελλάδα: Κομματικός στρατός και ΔΕΚΟ ως μηχανισμός εξάρτησης

Η Γαλλία αποδυνάμωσε μια υπαρκτή βιομηχανική βάση. Η Ελλάδα οικοδόμησε υπερτροφικό κράτος πάνω σε ήδη εύθραυστη παραγωγή. Κοινός παρονομαστής: αναδιανομή μελλοντικού εισοδήματος μέσω δανεισμού.

Η Άλλη Διαδρομή: Θάτσερ & Ρέιγκαν (εκλογές στην ίδια συγκυρία)

Ενώ Παρίσι και Αθήνα επέλεγαν «παροχές τώρα – κόστος μετά», το Λονδίνο και η Ουάσιγκτον γύρισαν το τιμόνι προς την προσφορά:

• Η Margaret Thatcher περιόρισε τον πληθωρισμό μέσω νομισματικής πειθαρχίας, ιδιωτικοποίησε κρατικούς γίγαντες (British Telecom, British Gas), απορρύθμισε αγορές και αποδυνάμωσε τη συνδικαλιστική ομηρία της βιομηχανίας.

Το μερίδιο των κρατικών επιχειρήσεων στο ΑΕΠ μειώθηκε δραστικά και το City επανεκκινήθηκε ως παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κέντρο (Big Bang 1986).

• Ο Ronald Reagan εφάρμοσε μεγάλες μειώσεις φορολογικών συντελεστών (ERTA 1981), απορρύθμιση σε ενέργεια/μεταφορές και συγκράτηση πληθωρισμού σε συνεργασία με τη Fed της εποχής Volcker.

Η ανάπτυξη επιταχύνθηκε μετά το 1983, η ανεργία υποχώρησε και η παραγωγικότητα ανέκαμψε — αν και με κόστος αύξησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Συνοπτικά:

• Μιτεράν/Παπανδρέου: Επέκταση κράτους, πρόωρες συντάξεις, παροχές → άμεση πολιτική απόδοση, μακροπρόθεσμη απώλεια ανταγωνιστικότητας.

Θάτσερ/Ρήγκαν: Μείωση ρόλου κράτους, ιδιωτικοποιήσεις/φοροελαφρύνσεις → βραχυπρόθεσμος κοινωνικός πόνος, μακροπρόθεσμη ανάκτηση δυναμικής.

Αγάπη για τους ολετήρες, μίσος για τους απορρυθμιστές

• Ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Φρανσουά Μιτεράν έδωσαν χειροπιαστά οφέλη εδώ και τώρα: Mισθούς, συντάξεις, προσλήψεις, επιδόματα, πρόωρη έξοδο από την αγορά εργασίας. Δηλαδή: «Θα ζήσεις καλύτερα από αύριο το πρωί».

Αυτό δημιουργεί συναισθηματικό δεσμό. Όχι ιδεολογικό — βιωματικό. Ο διορισμένος, ο επιδοτούμενος, ο πρόωρα συνταξιούχος δεν ψηφίζει θεωρία. Ψηφίζει τον άνθρωπο που του άλλαξε τη ζωή σήμερα.

• Το κόστος; Διάχυτο, αόρατο και μελλοντικό (χρέος, αποβιομηχάνιση, χαμένη ανταγωνιστικότητα). Δηλαδή το πληρώνει η επόμενη γενιά — που δεν ψηφίζει ακόμη.

Αντίθετα, η Margaret Thatcher και ο Ronald Reagan έκαναν το ανάποδο: Πήραν οφέλη από το παρόν για να βελτιώσουν το μέλλον.

• Έκλεισαν ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις
• Έσπασαν μονοπώλια και συντεχνιακές προσόδους
• Περιόρισαν πληθωρισμό με ύφεση-σοκ
• Ανέχτηκαν αύξηση ανεργίας βραχυπρόθεσμα

Δηλαδή: «Θα πονέσεις τώρα για να σταθείς καλύτερα σε 5–10 χρόνια».

• Και ο εργαζόμενος που χάνει τη δουλειά του στο ορυχείο το 1984 δεν θα σε συγχωρήσει το ότι το 1994 η χώρα του είναι πιο ανταγωνιστική. Ο πόνος είναι προσωπικός και άμεσος. Το όφελος είναι συλλογικό και καθυστερημένο.

Η Αριστερά λοιπόν “μισεί” Θάτσερ/Ρέιγκαν όχι επειδή δεν έφεραν αποτελέσματα σε βασικούς δείκτες (πληθωρισμός, παραγωγικότητα, δυναμισμός αγορών), αλλά επειδή:

• Διέλυσαν κατεστημένες δομές ισχύος (συνδικάτα, κρατικές βιομηχανίες),
• Μετέφεραν ρίσκο από το κράτος στο άτομο,
• Και —κυρίως— προκάλεσαν ορατούς ηττημένους στη διαδρομή.

Αντίστροφα, τα μοντέλα Παπανδρέου/Μιτεράν δημιούργησαν ορατούς κερδισμένους τώρα και έκρυψαν τους ηττημένους στο μέλλον μέσω δανεισμού.

• Η πολιτική αγάπη χτίζεται στο παρόν. Η οικονομική βιωσιμότητα κρίνεται στο μέλλον.
  

• Επίλογος

• Η «μικρή βάρκα» βούλιαξε πρώτη. Το υπερωκεάνιο ακόμα αντέχει — αλλά το φορτίο το γονατίζει. Το ερώτημα δεν είναι αν έρχεται προσαρμογή, αλλά ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό όταν τελειώσει ο δανεισμός.

• J Kailas