Οι Θεσσαλοί διδάσκαλοι του Γένους [3ο μέρος] από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου

    1 4 0    Ε Τ Η    Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Η   Θ Ε Σ Σ Α Λ Ι Α

    1. Ρήγας Φεραίος: Ο Αντώνιος Κυριαζής, όπως ήταν το πραγματικό όνομα του Ρήγα, γεννήθηκε στο Βελεστίνο το 1757. Εκτός από δάσκαλος του Γένους και πολιτικός αναμορφωτής ήταν αναμφισβήτητα ο κυριότερος πρόδρομος του ελληνικού απελευθερωτικού αγώνα του ’21. Μεγάλωσε στη Θεσσαλία, όπου και μορφώθηκε στα Σχολεία του Πηλίου. Εν συνεχεία δίδαξε στο Ελληνομουσείο της Ζαγοράς, στο Σχολείο του Κισσού, κ.α. Γύρω στο 1780 εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου συμπλήρωσε τις ανώτερες σπουδές του και ήρθε σε επαφή με τους Φαναριώτες. Το 1788, σύμφωνα με τις δικές του σημειώσεις, βρισκόταν στη Μολδοβλαχία εργαζόμενος ως γραμματέας του ηγεμόνα Νικολάου Μαυρογένη (1786-90). Λίγο αργότερα εγκατέλειψε τη θέση του αυτή εξαιτίας του σκληρού χαρακτήρα και της βίαιης συμπεριφοράς του εργοδότη του. Εν συνεχεία εργάστηκε στην υπηρεσία του ελληνικής καταγωγής βαρώνου του Λάγκενφελντ, ακολουθώντας τον το 1790 στην Βιέννη. Εκεί εξέδωσε και τα πρώτα του βιβλία: “Το Σχολείο των ντελικάτων εραστών”, μεταφρασμένο από γαλλικά μυθιστορήματα του Ρεστίφ ντε λα Μπρετόν και το βιβλίο αστρονομίας και φυσικής “Φυσικής Απάνθισμα”. Ο Ρήγας επηρεάστηκε βαθύτατα από την ”απελευθερωμένη” γαλλική λογοτεχνία, τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό και τον πολιτικό φιλελευθερισμό. Σε αντίθεση με τους περισσότερους Έλληνες λόγιους της εποχής δεν περίμενε τη βοήθεια εξ Ανατολών, δηλαδή από τη Ρωσία, αλλά από το κίνημα του Διαφωτισμού και τη επαναστατημένη Γαλλία. Ειδικά μετά την υπογραφή της ρωσοτουρκικής συνθήκης του 1792, που επιβεβαίωνε την άποψη του Ρήγα, στράφηκε ολοκληρωτικά προς την “δημοκρατική και τυραννομάχο” Γαλλία. Το 1791 επέστρεψε στη Μολδοβλαχία και άρχισε να προετοιμάζει το επαναστατικό πρόγραμμά του. Η μεγάλη πίστη του στη γαλλική βοήθεια ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά το 1796, χρονιά κατά την οποία ο Ναπολέων Βοναπάρτης διέσχιζε τις Άλπεις διακηρύσσοντας την απελευθέρωση των λαών από τους τυράννους του. Έτσι τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου επέστρεψε στη Βιέννη. Εκεί δημοσίευσε τη Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος (1796-7), τη Νέα Χάρτα της Βλαχίας (1797) και τη Γενική Χάρτα της Μολδαβίας. Την ίδια χρονιά δημοσίευσε και το έργο Νέος Ανάχαρσις , σε μετάφραση από το ομώνυμο έργο του Μπαρτελεμί, στο οποίο περιγράφεται ένα φανταστικό ταξίδι στην αρχαία Ελλάδα. Παράλληλα οργάνωνε συνωμοτικά διάφορους οπαδούς του στις ελληνικές παροικίες της Αυστρουγγαρίας και της Ιταλίας. Μετά την κατάκτηση από τους Γάλλους της Επτανήσου, ο Ρήγας έστειλε ένα μήνυμα στο Ναπολέοντα, προσδοκώντας βοήθεια. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς εξέδωσε το επαναστατικό του μανιφέστο στο οποίο συμπεριλαμβανόταν ο Θούριος, μια επαναστατική προκήρυξη για όλους τους λαούς που στέναζαν κάτω από την τουρκική σκλαβιά και τη “Νέαν πολιτικήν Διοίκησιν των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας”, κείμενο που βασίζονταν στις αρχές του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Άλλα έργα του της ίδιας περιόδου ήταν το “Εγκόλπιον”, με στρατιωτικούς κανονισμούς και η “Δημοκρατική κατήχησις”, έργα που έμειναν ανέκδοτα. Κατόπιν έστειλε τρία κιβώτια με επαναστατικά φυλλάδια στο κατάστημα του φίλου του Αν. Νιώτη, ενώ παράλληλα ειδοποίησε τον έμπορο Αν. Κορωνιό να τα παραλάβει και να τα φυλάξει μέχρι την άφιξη του ιδίου στην Τεργέστη. Είχε σκοπό να επιβιβαστεί από εκεί για την Ελλάδα για την οργάνωση της επανάστασης. Τα κιβώτια όμως αυτά τα παρέλαβε λόγω απουσίας του Κορωνιού ο συνέταιρος του Δημ. Οικονόμου, ο οποίος “κάρφωσε” το Ρήγα στην αυστριακή Αστυνομία. Έτσι με το που πάτησε το πόδι του ο Ρήγας στην Τεργέστη, στις 17/12/1797, συνελήφθη από τις αυστριακές αρχές. Ακολούθησε η σύλληψη των περισσοτέρων συνεργατών του στη Βιέννη την Πέστη και αλλού. Στις 30 Δεκεμβρίου ο Ρήγας εν’ όψει της μεταγωγής του στις τουρκικές αρχές αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Τελικά την 10η Μαίου παραδόθηκε μαζί με επτά συντρόφους του στις οθωμανικές αρχές στο Βελιγράδι, όπου και φυλακίστηκε στο κάστρο του Καλεμένκταρ της ίδιας πόλης. Εκεί αφού βασανίστηκε άγρια από τους δεσμοφύλακές του, την 24η Ιουνίου στραγγαλίστηκε αυτός και οι υπόλοιποι αγωνιστές (Ε. Αργέντης, Δ. Νικολίδης, Αν. Κορωνιός, Ιωάννης Καρατζάς, Θ. Τουρούνζιας, Ι. Και Π. Εμμανουήλ). Το μαρτυρικό τέλος του Ρήγα είχε τεράστια απήχηση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Στο έργο του συνεχιστής θεωρήθηκε η Φιλική Εταιρεία, που ιδρύθηκε το 1814. Ο Κοραής προφήτευσε “… του αθώου αίματος η έκχυσις αύτη αντί του να καταπλήξη τους Γραικούς, θέλει μάλλον τους παροξύνει εις εκδίκησιν.

       Β΄Δανιήλ Φιλιππίδης: Ήταν λόγιος κληρικός και συγγραφέας, ενώ θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ήταν γιος του Φιλίππου Αργυρίου και της Αλεξάνδρας Παπαθεοδώρου, προερχόταν από ευκατάστατη οικογένεια από τις Μηλιές του Πηλίου. Γεννήθηκε στην ιστορική κωμόπολη του Πηλίου το 1750 ή το 1755. Ο παππούς του Αργύρης Φιλίππου είχε μεταναστεύσει από τη βόρεια Εύβοια στα τέλη του 17ου αιώνα. Ο Δανιήλ Φιλιππίδης είχε ένα μικρότερο αδελφό, τον Αργύρη Φιλίππου και πρώτους εξαδέλφους τους Γρηγόριο Κωνσταντά και Άνθιμο Γαζή από την πλευρά της μητέρας του και του πατέρα του, αντίστοιχα. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στο Σχολείο της ιδιαίτερής του πατρίδας από τον Άνθιμο Παπαπανταζή.Το 1779 μετέβη στο Άγιο Όρος για να παρακολουθήσει μαθήματα στην Αθωνιάδα Σχολή, όπου και χειροτονήθηκε ιερομόναχος. Από εκεί, σύντομα, θα αναχωρήσει για τη Χίο. Στην τοπική σχολή, όπου φοιτεί μαζί με τον μετέπειτα Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄, διδάσκεται αριθμητική και γεωμετρία για ένα περίπου χρόνο. Στη συνέχεια πηγαίνει στο Βουκουρέστι όπου πρόκειται να διδαχθεί μαθήματα ελληνικής γλώσσας κοντά στο Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη. Κατόπιν δίδαξε στην Ελληνική Σχολή του Ιασίου. Μέχρι το 1790 ο χώρος δράσης του ήταν μεταξύ Ιασίου και Βουκουρεστίου. Εκεί συνδέθηκε με τον Δ. Καταρτζή που τον επηρέασε με την κοσμοθεωρία των Εγκυκλοπαιδιστών, κυρίως σε θέματα παιδείας και γλώσσας. Την ίδια εποχή ανάγεται και η έναρξη της ενασχόλησής του με τη Γεωγραφία. Στα τέλη του 1790 πήγε μέσω Βιέννης στο Παρίσι όπου σπούδασε Αστρονομία και φυσικές επιστήμες. Το 1791, σε συνεργασία με τον ξάδελφό του Δ. Κωνσταντά προέβη στην έκδοση της Νεωτερικής Γεωγραφίας. Όμως το καθεστώς τρομοκρατίας που επικρατούσε στη Γαλλία το 1794, τον ανάγκασε να επιστρέψει στην ιδιαίτερή του πατρίδα, αρχικά, και στην Κων/λη εν συνεχεία. Εκεί σε μια πυρκαγιά έχασε όλα τα βιβλία του, μεταξύ άλλων και τους δύο χειρόγραφοι τόμους της Γεωγραφίας του, και τα όργανα Φυσικής. Από τα τέλη του 1996 εγκαταστάθηκε στο Ιάσιο. Εκεί, και μέχρι το 1806, εργάστηκε ως οικοδιδάσκαλος στο σπίτι του πλούσιου Γεωργίου Μπάλσα και αργότερα ως καθηγητής στη Σχολή του Ιασίου, όπου οργάνωσε καινοτόμα προγράμματα πειραματικής Φυσικής, τα οποία μεταξύ άλλων παρακολουθούσε και ο ηγεμόνας της Μολδαβίας Αλ. Μουρούζης, και οργάνωσε την επιστημονική Βιβλιοθήκη, προσθέτοντάς της νέες μεταφράσεις επιστημονικών έργων στην ελληνική γλώσσα. Όλα αυτά όμως, σε συνδυασμό με τον σχετικά δύστροπο χαρακτήρα του και την επιδερμική του πίστη, παρ’ όλο που ήταν ιερωμένος, θορύβησαν τους συντηρητικούς κύκλους των Ελλήνων της εκεί παροικίας. Για’ αυτό απολύθηκε το 1808 από τη Σχολή και αναχώρησε για δεύτερη φορά στο Παρίσι, όπου παρέμεινε επί διετία (1810-2). Έπειτα ξαναγύρισε στο Ιάσιο και, επηρεασμένος από τον Ντεκάρτ και τον Λάιμπνιτς, αφοσιώθηκε στο έργο του, που αφορούσε, τη φορά αυτή, στην επεξεργασία μιας διεθνούς γλώσσας συμβόλων, που θα διευκόλυνε τη συνεννόηση των επιστημόνων. Εξαιτίας αυτής της τελευταίας του ενασχόλησης επικρίθηκε από τον Κοραή ότι ασχολούνταν με άκαιρα και ανωφελή για τι ελληνικό Γένος ζητήματα. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και την ίδια χρονιά σχεδίασε από κοινού με τους Ανθ. Γαζή και Γρ. Κωνσταντά τη δημιουργία σχολής στις Μηλιές και αποφασίζει να κληροδοτήσει εκεί την περιουσία του. Η ιδέα τους, όμως, δεν ευοδώθηκε τελικά καθώς τα σχέδιά τους ματαιώθηκαν λόγω της αντίδρασης των Τούρκων. Η συγγραφική δραστηριότητα του Φιλιππίδη περιλάμβανε διδακτικά εγχειρίδια, μεταφράσεις, φιλολογικές και φιλοσοφικές μελέτες, καθώς και πολλά βιβλία επιστημονικού περιεχομένου. Στην τελευταία κατηγορία εντάσσεται η Νεωτερική Γεωγραφία, έργο που ξεπερνούσε την αυστηρά καθορισμένη γεωγραφική συγγραφή ενσωματώνοντας κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά στοιχεία. Οι Δημητριείς –προσωνύμιο των συγγραφέων λόγω του στενού συνδέσμου τους με τον Δημ. Καταρτζή- βασίστηκαν περισσότερο στην εμπειρία και την αυτοψία χρησιμοποιώντας όμως και έργα προηγούμενων γεωγράφων. Την μέθοδό τους αυτή χρησιμοποίησαν κατά κύριο λόγο στην περιγραφή του ελληνικού χώρου. Άλλα έργα του ήταν: Λογική (μετάφραση), Βιέννη, 1801, Επιτομή της Αστρονομίας (μετάφραση), Βιέννη, 1803, Ιστορία της Ρουμουνίας, Λειψία, 1816, Γεωγραφικόν της Ρουμουνίας, Λειψία, 1816, Απόπειρα Αναλύσεως του Νοουμένου, Λειψία, 1817, Επιτομή των Φιλιππικών (μετάφραση), Λειψία, 1817, Επιτομή των Ρωμαϊκών (μετάφραση), Λειψία, 1818. Ο Φιλιππίδης πέθανε στη Μπάλτσα της Βεσσαραβίας το 1832.

    Γ΄ Άνθιμος Γαζής: Γεννήθηκε στις Μηλιές του Πηλίου, πιθανώς, το 1758. Ήταν Θεσσαλός δάσκαλος του Γένους και μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Σπούδασε στη φημισμένη Σχολή των Μηλεών και εν συνεχεία στην Κων/λη. Το 1796 τοποθετήθηκε εφημέριος στο ναό της ελληνικής παροικίας της Βιέννης. Από το 1799, χρονιά που άρχισε το συγγραφικό του έργο, μέχρι το 1812, εξέδωσε με δική του μετάφραση διάφορα επιστημονικά συγγράμματα των σπουδαιότερων μαθηματικών, φυσικών, κ.α. της εποχής του. Προσωπικά του συγγράμματα ήταν: η δίτομη “Ελληνική Βιβλιοθήκη” και το τρίτομο “Λεξικό της αρχαίας Ελληνικής”. Από το 1811 έως το 1816 εξέδιδε το δεκαπενθήμερο περιοδικό “Λόγιος Ερμής”, που ήταν η πιο αξιόλογη περιοδική έκδοση του Ελληνισμού. Από τις στήλες του “Ερμή” παρουσίαζε και σχολίαζε τα πνευματικά και φιλολογικά κινήματα της Ευρώπης. Ο Γαζής πίστευε ότι μόνο μετά την πνευματική αφύπνιση-ανάσταση του Γένους θα μπορούσε να έρθει η επανάσταση και η ελευθερία. Το 1814, μαζί με άλλους σπουδαίους πνευματικούς ανθρώπους του αποδήμου Ελληνισμού, μεταξύ των οποίων και ο Καποδίστριας, ίδρυσαν τη “Φιλόμουσο Εταιρεία” της Βιέννης, που ήταν μια οργάνωση φιλολογικής “βιτρίνας”, αλλά κατ’ ουσία πολιτική-απελευθερωτική. Την περίοδο 1815-7 άρχισε να συγκεντρώνει συνδρομές από πλούσιους Έλληνες της διασποράς με σκοπό την ίδρυση μια ανώτερης Σχολής στις Μηλιές. Έτσι για το σκοπό αυτό έφτασε και στην Οδησσό, όπου γνωρίστηκε με τον Σκουφά, ο οποίος προσπάθησε να τον μυήσει στη Φιλική Εταιρεία, ανεπιτυχώς λόγω του ότι ο Γαζής πίστευε ότι αυτό το κίνημα που προετοιμαζόταν ήταν πρόωρο. Εν συνεχεία επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του και μαζί με τον Γρηγ. Κωνσταντά εργάστηκαν για τη αρτιότερη οργάνωση της Σχολής των Μηλεών, που είχε αρχίσει δυο χρόνια πριν τη λειτουργία της. Εκεί συναντήθηκε με τον Ξάνθο, ο οποίος κατόρθωσε να τον μεταπείσει και να τον μυήσει στη Φιλική Εταιρεία. Ο Γαζής ασχολήθηκε ενεργά στην περαιτέρω ενδυνάμωση και στρατολόγηση νέων μελών. Συνεννοήθηκε με ντόπιους οπλαρχηγούς (Μπασδέκη, κ.α) και άρχισε να προετοιμάζει το λαό του Πηλίου για το μεγάλο ξεσηκωμό. Το Μάιο του 1821 ζωσμένος με τα άρματα κήρυξε την επανάσταση στο Πήλιο. Αργότερα διετέλεσε μέλος του Αρείου Πάγου και βουλευτής σ’ όλες τις εθνοσυνελεύσεις του αγώνα. Αργότερα, έπεσε σε δυσμένεια από την κεντρική εξουσία, ενώ ο θάνατος τον βρήκε το 1828 στη Σύρο όπου είχε τοποθετηθεί διευθυντής του εκεί Σχολείου (σχολάρχης). 

    ΛΕΖΑΝΤΕΣ: 1. Εικ. Ρήγας Φεραίος (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη)

    2. Εικ. Ο Άνθιμος Γαζής και το εξώφυλλο ενός τεύχους του Λόγιου Ερμή (Γεννάδιος Βιβλ.).

    Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
    Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο