Ο Μαδούρο μπορεί να βρέθηκε στη Νέα Υόρκη με χειροπέδες, οι επιδρομές να τελείωσαν και οι κάμερες να έσβησαν, όμως το νήμα που οδήγησε εκεί δεν ξεκίνησε από το «πολύ πετρέλαιο» πού θελουν να αρπάξουν οι Αμερικάνοι όπως επαναλαμβάνει η επιφανειακή ανάλυση.
- Η εστία ήταν το δολάριο∙ Πιο σωστά, το σύστημα του πετροδολαρίου που για μισό αιώνα λειτουργεί ως αόρατος πνεύμονας της αμερικανικής ισχύος. Αν δεις τον χάρτη όπως τον βλέπουν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Γροιλανδία, Παναμάς, Καναδάς και Βενεζουέλα μοιάζουν κομμάτια του ίδιου παζλ.
Έλεγχος πόρων, ασφάλιση εμπορικών διαδρομών και —το κυριότερο— διατήρηση του μηχανισμού τιμολόγησης της ενέργειας σε δολάρια. Χωρίς αυτόν τον μηχανισμό, το αμερικανικό χρέος θα ήταν απλώς ένας γίγαντας με πήλινα πόδια. Η Νότια Αμερική έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε οικονομικό πεδίο μάχης. Η Κίνα δεν μπήκε με στρατό αλλά με συμβόλαια και γερανούς.
- Μισό τρισεκατομμύριο δολάρια εμπόριο το 2024, ρυθμοί αύξησης που θυμίζουν χρηματιστηριακή άνοιξη, λιμάνια όπως το Τσανκάι στο Περού που σχεδιάστηκαν για να παρακάμπτουν πλήρως τις ΗΠΑ. Αυτά δεν είναι νούμερα για ακαδημαϊκές εργασίες, είναι διάδρομοι πραγματικής ισχύος.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ο Μαδούρο έκανε το μοιραίο βήμα: Αμφισβήτησε ότι το πετρέλαιο της χώρας του πρέπει να περνά από το ταμείο του δολαρίου. Η Βενεζουέλα μπορεί να παράγει κάτω από ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, όμως κατέχει περίπου 300 δισ. βαρέλια αποθέματα. Το ποιος τα αντλεί έχει μικρότερη σημασία από το σε ποιο νόμισμα θα πουληθούν αύριο.
- Το πετροδολάριο δημιουργεί αναγκαστική ζήτηση για αμερικανικό νόμισμα. Κάθε χώρα που χρειάζεται ενέργεια χρειάζεται και δολάρια για να την αγοράσει. Είναι σαν να έχεις ένα μαγαζί όπου όλοι είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν μόνο με τα δικά σου κουπόνια. Αν κάποιος ανοίξει δίπλα πάγκο και δέχεται άλλο μέσο πληρωμής, το μαγαζί σου αδειάζει πριν προλάβεις να το καταλάβεις.
Κι όμως οι ρωγμές είχαν ήδη φανεί. Η Σαουδική Αραβία δεν ανανέωσε την αποκλειστικότητα του δολαρίου, οι BRICS άρχισαν ενεργειακές συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα και γουάν, ενώ το Πεκίνο έχτιζε παράλληλο σύστημα πληρωμών. Ο Μαδούρο ετοιμαζόταν να τιμολογεί σε καλάθι νομισμάτων με επικεφαλής το γουάν. Αυτό δεν ήταν απλώς οικονομική επιλογή, ήταν πολιτισμικό χαστούκι στην Ουάσιγκτον.
- Ο Τραμπ το ξεστόμισε χωρίς περιστροφές: Αμερικανικές εταιρείες θα μπουν, θα ξαναχτίσουν υποδομές και θα εξάγουν πλούτο ως «αποζημίωση». Την επόμενη μέρα ο Ρούμπιο το έντυσε με λόγια περί διακυβέρνησης και δημοκρατίας. Η αντίφαση δεν με μπέρδεψε καθόλου∙ Μου θύμισε χρηματιστηριακές ανακοινώσεις που λένε «προστασία επενδυτών» ενώ ετοιμάζουν dilution.
Οι ΗΠΑ δεν χρειάζονταν το βενεζουελανό αργό εκείνη τη στιγμή. Χρειάζονταν να μην αποδειχθεί ότι μια χώρα μπορεί να πουλά πετρέλαιο εκτός δολαρίου και να επιβιώνει. Γιατί αν το πείραμα πετύχαινε, αύριο θα ζητούσε το ίδιο η Βραζιλία, μεθαύριο η Νιγηρία και στο τέλος η μισή Ασία. Τότε το δολάριο θα έχανε τον ρόλο του ως παγκόσμιο φίλτρο αξίας.
- Οι ΗΠΑ δεν θα μπορούσαν να τυπώνουν χρήμα ανέξοδα αφού θα πλήρωναν μεγαλύτερα επιτόκια. Η Ευρώπη έπαιξε τον δικό της ρόλο, όχι με βόμβες αλλά με κανονισμούς. Πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, έλεγχος τραπεζικών συναλλαγών, ασφαλιστικά εμπόδια για δεξαμενόπλοια. Αν δεν μπορείς να ασφαλίσεις ένα τάνκερ, είναι σαν να μην έχεις καθόλου πετρέλαιο.
Αυτός είναι ο σύγχρονος οικονομικός πόλεμος: Στέρησε την οξυγόνωση των πληρωμών και η πολιτική αντίσταση γίνεται άσκηση επί χάρτου. Τώρα το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος κυβερνά τη Βενεζουέλα και σε ποιο σύστημα θα ενταχθεί. Χωρίς νομική σαφήνεια οι εταιρείες δεν επενδύουν, οι τράπεζες δεν εκκαθαρίζουν και οι ναυτιλιακές δεν μεταφέρουν φορτία. Μου θυμίζει φίλο σκακιστή που έχανε τον ρυθμό του όταν το παιχνίδι γινόταν θολό∙ Η αβεβαιότητα είναι ο χειρότερος αντίπαλος.
- Υπάρχουν τρία μονοπάτια και κανένα δεν είναι στρωμένο με ροδοπέταλα. Ελεγχόμενη μετάβαση υπό αμερικανική ομπρέλα, κατακερματισμός τύπου Λιβύης με πολλούς μικρούς σερίφηδες, ή αντεπίθεση της Κίνας που θα μετατρέψει την περιοχή σε μακροχρόνια οικονομική σύγκρουση. Οι αγορές ποντάρουν στο πρώτο, η ιστορία συνήθως φέρνει το δεύτερο.
Το μεγαλύτερο συμπέρασμα για μένα είναι καθαρό σαν μέρα δελφικού φωτός: Πίσω από τη σύλληψη του Μαδούρο βρισκόταν η μάχη για το νόμισμα που θα τιμολογεί την ενέργεια. Το πετρέλαιο ήταν το όχημα, το πετροδολάριο ο προορισμός. Όποιος ελέγχει αυτόν τον προορισμό ελέγχει και την παγκόσμια ζήτηση για το νόμισμά του, άρα και την ικανότητα να χρηματοδοτεί στρατούς, επιτόκια και κοινωνίες.
- Η ανατροπή κυβερνήσεων είναι εύκολη υπόθεση∙ το δύσκολο είναι να μη σπάσει το ίδιο το κράτος που υποτίθεται ότι «απελευθερώνεις». Αν η Βενεζουέλα διαλυθεί, αν η παραγωγή δεν επανέλθει και οι γειτονικές χώρες απομακρυνθούν ακόμη περισσότερο προς το Πεκίνο, τότε όσα βαφτίστηκαν στρατηγική θα αποδειχθούν ένα πανάκριβο λάθος με δολαριακή ουρά.
Γι’ αυτό σου επιμένω: Μην κοιτάς τις ειδήσεις σαν να είναι στιγμιότυπα. Δες τις ροές νομισμάτων, τα συστήματα τιμολόγησης και ποιος κρατά το ταμείο της ενέργειας. Εκεί κρύβεται η πραγματική αιτία. Και εκεί θα κριθεί αν το δυτικό ημισφαίριο παραμείνει δολαριακό ή αν ξημερώσει μια εποχή όπου το πετρέλαιο θα μιλά κινέζικα!
J. Kailas
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
