Πύργος του Πειραιά: Από ρημαγμένο «γιαπί» σε τοπόσημο που αλλάζει μια πόλη

Περιηγηθήκαμε στα 23 επίπεδα του Πύργου και ήρθαμε πιο κοντά στην ιστορία του κτηρίου και την πορεία του έργου, από τη στιγμή που αποφασίστηκε η επανάχρησή του μέχρι τα εγκαίνια που πραγματοποιήθηκαν στις 4 Ιουνίου 2024.

Ιστορικός και νεωτεριστής, περιπετειώδης και διακριτικός, ο νέος Πύργος του Πειραιά ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε αναβαθμίζοντας αισθητικά και ποιοτικά ολόκληρη την πόλη.

Παγώνα Λαψάτη 

ΤΟ ΒΗΜΑ

  • Αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα προσαρμοστικής επαναχρησιμοποίησης, μιας δυναμικής προσέγγισης αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και κατασκευής που βοηθά στην αστική ανάπτυξη με νέους χώρους και χρήσεις χωρίς να επιβαρύνει τη δόμηση, διατηρεί την πολιτιστική κληρονομιά μιας περιοχής και μετασχηματίζει εγκαταλειμμένα κελύφη σε σύγχρονα βιώσιμα κτήρια.

Η κυκλική αρχιτεκτονική δεν αποτελεί νέα τάση· είναι ανάγκη. Προσφέρει τεράστιες δυνατότητες στην εξοικονόμηση σπάνιων πλέον πόρων και στη μείωση επιβλαβών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κάνοντας βιώσιμη ολόκληρη την κατασκευαστική κατασκευαστική διαδικασία – όχι μόνο τη λειτουργία του κτηρίου.

  • Το δεύτερο ψηλότερο κτήριο της Αττικής, μετά τον Πύργο των Αθηνών, ύψους 82 μέτρων τότε, σχεδιάστηκε από τους Ι. Βικέλα, Γ. Μολφέση και Α. Λοΐζου και (για λίγο) υπήρξε το πιο φιλόδοξο κατασκευαστικό έργο της δεκαετίας του 1970.

Δυστυχώς, αν και το πλαίσιο ολοκληρώθηκε το 1974, λειτούργησαν μόνο οι τρεις πρώτοι όροφοι, και λίγο αργότερα το έργο εγκαταλείφθηκε. Τα τελευταία χρόνια, ολόκληρος ο Πειραιάς βρίσκεται σε δημιουργικό “αναβρασμό”. Η περιοχή φαίνεται να εκκινεί δυναμικά, δίνοντας ευκαιρίες για κατοίκηση, εργασία και χώρους αναψυχής.

  • Το λιμάνι και το νερό αποτελούν αφετηρίες για τη συνολικότερη αναμόρφωση του παραλιακού μετώπου και ο Πύργος του Πειραιά είναι σημαντικό κομμάτι αυτής της νέας εικόνας της πόλης.

Πύργος του Πειραιά

Η νέα πρόσοψη του κτηρίου σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο PILA και απέσπασε το διεθνές βραβείο αριστείας 2024 CTBUH Facade Award of Excellence. Εμπνέεται από το υδάτινο στοιχείο και χάρη στη μικρή μετατόπιση των κάθετων πτερυγίων από τον έναν όροφο στον άλλο δίνει από μακριά την αίσθηση του κυματισμού. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Λίγες μέρες πριν ανοίξει επίσημα τις πόρτες του, μια διεθνής διάκριση έστρεψε το ενδιαφέρον της αρχιτεκτονικής κοινότητας (και όχι μόνο) στον Πύργο του Πειραιά. Η νέα πρόσοψη του κτηρίου απέσπασε το διεθνές βραβείο αριστείας 2024 CTBUH Facade Award of Excellence, ανάμεσα σε 100 έργα που συμμετείχαν σε περισσότερες από 20 κατηγορίες.

  • Το Συμβούλιο Ψηλών Κτηρίων και Αστικών Οικοτόπων (Council on Tall Buildings and Urban Habitat ή CTBUH*) βραβεύει κάθε χρόνο κατασκευές που ξεχωρίζουν για τις ιδέες, τις τεχνικές και τις καινοτομίες που υιοθετούν στον σχεδιασμό, τη μηχανική, τη βιωσιμότητα, κ.α.

Πύργος του Πειραιά: Η νέα εποχή και οι πρωταγωνιστές της

  • Τη νέα πρόσοψη σχεδίασε το ελληνικό αρχιτεκτονικό γραφείο PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, με γραφεία στην Αθήνα και τη Νέα Υόρκη. Υπεύθυνος μηχανικός για τη μελέτη της πρόσοψης ήταν οι Eckersley O’ Callaghan, ενώ τον σχεδιασμό φωτισμού έχει επιμεληθεί το στούντιο Danilof.

Δύο ακόμα αρχιτεκτονικά γραφεία συμμετείχαν στο έργο είναι το BETAPLAN ως επικεφαλής και το ASPA, που σχεδίασε τις εμπορικές χρήσεις.  Ο σχεδιασμός των PILA μετέτρεψε τη συμπαγή δομή του Πύργου του Πειραιά σε ένα δυναμικό ορόσημο που εμπνέεται από το υδάτινο στοιχείο και αντανακλά την ενέργεια και τη ζωντάνια της περιοχής.

  • Επιπλέον, ενσωματώνει στρατηγικές με στόχο τη μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος του κτηρίου. Πρόκειται άλλωστε για το πρώτο ψηλό κτήριο στην Ελλάδα με πιστοποίηση LEED Platinum.

Πύργος του Πειραιά

Οι Ηλίας Παπαγεωργίου και Χριστίνα Παπαλεξανδρή, επικεφαλής του γραφείου PILA. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Ο Πύργος αποτελεί οπτικό τοπόσημο του Πειραιά για περισσότερα από 50 χρόνια, όμως το βλέμμα του κόσμου είχε εξοικειωθεί με το ημιτελές κέλυφος. Γι’ αυτό τον λόγο, αναζητήθηκε ένα concept που δεν θα προκαλεί «φασαρία» στον ορίζοντα, ωστόσο θα προκαλεί τους περαστικούς να το δουν (και) από κοντά.

  • Εξίσου σημαντικό ζητούμενο του εγχειρήματος ανακατασκευής ήταν το νέο κτήριο να αναβαθμίσει όχι μόνο αισθητικά αλλά κυρίως ποιοτικά την περιοχή. Να αναπτύξει μια ενδιαφέρουσα σχέση με τα μικρότερης κλίμακας κτήρια και τις ποικίλες χρήσεις που τον περιβάλλουν, ώστε να ενταχθεί δυναμικά στην καθημερινότητας της πόλης.
Πύργος του Πειραιά

Όπως εξηγούν οι PILA «Ήταν ζητούμενο το νέο κτήριο να αναπτύξει μια ενδιαφέρουσα σχέση με τα μικρότερης κλίμακας κτήρια και τις ποικίλες χρήσεις που τον περιβάλλουν, ώστε να ενταχθεί δυναμικά στην καθημερινότητας της πόλης». | Φωτό: Νίκος Κόκκας

  • «Σχεδιάσαμε μια πρόσοψη που θα βοηθήσει το κτήριο να σπάσει την κλίμακα του και να εναρμονιστεί με το περιβάλλον. Στόχος της αρχιτεκτονικής είναι η σύνδεση των ανθρώπων με το περιβάλλον, η γεφύρωση του παρελθόντος με το παρόν και το μέλλον. Η επανάχρηση ενός κτηρίου προσφέρει μια τέτοια ευκαιρία, καθώς αποτελεί συνέχεια της ιστορίας της πόλης» εξηγούν οι PILA.

Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ο Πύργος του Πειραιά οικοδομήθηκε στο οικόπεδο όπου στεγαζόταν η Δημοτική Αγορά του Πειραιά και η οποία κατεδαφίστηκε το 1968. Σκοπός τότε ήταν η δημιουργία ενός μεγάλου εμπορικού κέντρου.

  • Παρά την εγκατάλειψη, ωστόσο, στα στενά και τους δρόμους που περιβάλλουν τον Πύργο δημιουργήθηκε με τον καιρό ξανά μια δυναμική αγορά που λειτουργεί μέχρι σήμερα (σ.σ. τα ταλαιπωρημένα από τη φθορά του χρόνου παλιά κτήρια της θα ήθελαν και εκείνα ένα χέρι να τα φροντίσει, χωρίς να τα αλλοιώσει).
Πύργος του Πειραιά

Ο Πύργος του Πειραιά συνομιλεί με άλλα ιστορικά κτήρια της πόλης, όπως το νεοκλασικό μέγαρο του ΝΑΤ. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Ο μετασχηματισμός της ανενεργής κατασκευής σε σύγχρονο κτήριο μεικτής χρήσης ανατέθηκε από τον Δήμο Πειραιά στην κοινοπραξία Dimand, Prodea και EBRD. Σήμερα ο Πύργος καλύπτει 34.000 τ.μ. και αναπτύσσεται σε 22 ορόφους που φτάνουν τα 84 μέτρα ύψος – το τελευταίο επίπεδο φιλοξενεί μηχανήματα και δεν είναι προσβάσιμο.

  • Στο πλαίσιο της ανακατασκευής του κτηρίου είχε ζητηθεί ο ανασχεδιασμός της πρόσοψης, γεγονός που οδήγησε στη διοργάνωση κλειστού διεθνή διαγωνισμού με τη συμμετοχή οκτώ γραφείων – ελληνικών και ξένων.

Η πρόταση των PILA ξεχώρισε για την ολιστική προσέγγιση του σχεδιασμού της. Κομψότητα, διαχρονικότητα, βιοκλιματική κατασκευή, άνετοι χώροι, αρμονική συνύπαρξη με την πόλη και το υδάτινο στοιχείο, εξαιρετική θέα από όλα τα σημεία του κτηρίου, ήταν οι ποιότητες που πρόβαλαν. «Σε όλα τα projects που δουλεύουμε, έχουμε πάντα στο μυαλό μας το κομμάτι της κατασκευής.

  • Γνωρίζουμε ακριβώς πώς θα υλοποιηθεί η ιδέα που έχουμε σχεδιάσει, γι’ αυτό τον λόγο εκτελείται με επιτυχία. Αυτός η ολιστική προσέγγιση προέρχεται από τη συμμετοχή μας σε μεγάλα έργα του εξωτερικού, όπου έπρεπε να συνεργαστούμε με πολλές διαφορετικές ομάδες επιστημόνων και τεχνικών», εξηγεί ο Ηλίας Παπαγεωργίου.
Πύργος του Πειραιά

Σήμερα ο Πύργος καλύπτει 34.000 τ.μ. και αναπτύσσεται σε 22 ορόφους που φτάνουν τα 84 μέτρα ύψος – το τελευταίο επίπεδο (φωτό) φιλοξενεί μηχανήματα και δεν είναι προσβάσιμο. | Φωτό; Νίκος Κόκκας

Καινοτομίες και βιώσιμος σχεδιασμός

Το πρώτο πιστοποιημένο LEED Platinum ψηλό κτηριο της Ελλάδας έβαλε πολύ υψηλούς στόχους ενεργειακής απόδοσης και βιωσιμότητας. Χαρακτηριστικό είναι ότι μέσω του σχεδιασμού της πρόσοψης επιτυγχάνεται μείωση της έκθεσης στον ήλιο στα υαλοστάσια κατά 45% με αποτέλεσμα την μείωση αναγκών ψύξης του κτηρίου κατά περίπου 20%.

  • Οι όψεις του σημερινού Πύργου του Πειραιά αποτελούνται από ένα αρθρωτό σύστημα κατακόρυφων και οριζόντιων πάνελ, τα οποία συμβάλλουν στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης που απαιτείται για τη λειτουργία του κτηρίου. Πιο συγκεκριμένα, κάθε κάθετο πτερύγιο έχει μια μικρή μετατόπιση από τον έναν όροφο στον άλλο, δημιουργώντας ένα απαλό μοτίβο κίνησης.

Επιπλέον, έχουν ελαφρώς διαφορετική κλίση μεταξύ τους, καθώς καθένα από αυτά είναι σχεδιασμένο ειδικά για το σημείο όπου βρίσκεται, αναδεικνύοντας την καλύτερη θέα. Η έμπνευση για την αρμονική αυτή κίνηση, όπως αποκαλύπτει ο Ηλίας Παπαγεωργίου, πηγάζει από τα μικρά συνεχή κύματα που σχηματίζονται στο νερό όταν φυσάει.

  • Πράγματι, από μακριά ή από τον κήπο του τρίτου ορόφου, αν κοιτάξετε κατακόρυφα, η εικόνα παραπέμπει στη σαγρέ επιφάνεια της θάλασσας όταν γεμίζει με μικρούς επιφανειακούς κυματισμούς.
Πύργος του Πειραιά

Οι όψεις του σημερινού Πύργου του Πειραιά αποτελούνται από ένα αρθρωτό σύστημα κατακόρυφων και οριζόντιων πάνελ. Κάθε κάθετο πτερύγιο έχει μια μικρή μετατόπιση από τον έναν όροφο στον άλλο, δημιουργώντας ένα απαλό μοτίβο κίνησης. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Η κατασκευή είναι εξ ολοκλήρου προκατασκευασμένη, μεθοδολογία που δεν έχει εφαρμοστεί ξανά σε τέτοια κλίμακα στην Ελλάδα. Τα πάνελ έφεραν ήδη πάνω τους τα τζάμια και τις απαραίτητες μονώσεις και τοποθετήθηκαν στον σκελετό με ειδικά αγκύρια. Το σύστημα αυτό προσφέρει αρτιότητα κατασκευής, μείωση χρόνου και εξοικονόμηση πόρων.

  • Φιλικές προς το περιβάλλον μέθοδοι ακολουθήθηκαν σε όλα τα στάδια του έργου, με στόχο τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, τόσο κατά τη λειτουργία του κτηρίου όσο και στη μείωση του ενσωματωμένου άνθρακα των υλικών που απαρτίζουν την κατασκευή. Στην ίδια φιλοσοφία, τα δομικά στοιχεία που αποσυναρμολογήθηκαν, έπειτα από τον διαχωρισμό τους στάλθηκαν προς ανακύκλωση.

«Η βιωσιμότητα είναι πλέον ανάγκη. Πρέπει να εφαρμόζουμε τις αρχές της κυκλικής οικονομίας στον τρόπο που σχεδιάζουμε το δομημένο περιβάλλον, δίνοντας μεγαλύτερη αξία στα ήδη υπάρχοντα κτήρια. Να μην παράγουμε νέα απόβλητα κατεδαφίζοντας αλλά κάνοντας επανάχρηση (όπου γίνεται) οικοδομικών υλικών και πόρων.

  • Ωστόσο, στη χώρα μας τα κτήρια χτίζονται μεμονωμένα, χωρίς την απαραίτητη σύνδεση με τον τόπο όπου βρίσκονται. Χρειάζεται συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων που διαμορφώνουν τις πόλεις και τον δημόσιο χώρο – αρχιτεκτόνων, μηχανικών, κατασκευαστών και θεσμικών προσώπων», εξηγούν οι PILA.
Πύργος του Πειραιά

Οι εσωτερικοί χώροι ξεχωρίζουν για τη διακριτική κομψότητά τους. Τίποτα δεν φωνάζει, διεκδικώντας την προσοχή εκείνων που εισέρχονται στο κτηριο. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Μια ακόμα ιδιαιτερότητα αφορά στον φωτισμό του Πύργου του Πειραιά, ο οποίος μπορεί να μεταβάλλει την εικόνα του. Κάθε πτερύγιο (οριζόντιο και κάθετο) διαθέτει στην κόγχη φωτεινή δέσμη LED που δίνει τη δυνατότητα να προβάλλεται στις όψεις του κτηρίου οποιοδήποτε σχέδιο ή μήνυμα θέλει κάποιος να επικοινωνήσει, για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού  της Ολυμπιακής Φλόγας το κτήριο ήταν «ντυμένο» στα χρώματα της γαλλικής σημαίας, όταν η ομάδα του Ολυμπιακού κατέκτησε το UEFA Europa Conference League έγινε σημείο αναφοράς για όλο τον Πειραιά, «ντυμένο» στα κόκκινα και γράφοντας πάνω το όνομα της ομάδας, κ.ά.

  • Τέλος, για να πιστοποιηθεί η ασφάλεια της νέας κατασκευής έπρεπε να ανταποκρίνεται στις υψηλές ανεμοπιέσεις που ασκούνται λόγω ύψους και θέσης. Σε συνεργασία με τους στατικούς του έργου πραγματοποιήθηκαν τεστ -μάλιστα, σε πολύ υψηλότερες ταχύτητες από αυτές που προβλέπονται-, συνθήκη που βοήθησε τους αρχιτέκτονες να βελτιστοποιήσουν τον σχεδιασμό του.

Από έξω προς τα μέσα: χρήσεις και επιλογές

  • Το κτήριο άρχισε να κατασκευάζεται την περίοδο της πανδημίας. Οι νέες συνθήκες με τις οποίες ήρθαμε όλοι αντιμέτωποι αλλά και οι απαιτητικοί ρυθμοί ιεραρχούν τις σύγχρονες ανάγκες δίνοντας προτεραιότητα στον καλό αερισμό του κτηρίου, στην ανεμπόδιστη κίνηση στους δημόσιους χώρους, στην πρόσβαση σε εξωτερικό περιβάλλον (πλατεία και εστιατόριο στον 3ο όροφο, που πρόκειται να ολοκληρωθεί άμεσα), δημιουργία wellness area για τους εργαζόμενους, και άλλες ποιότητες που δεν συναντάμε συχνά σε τέτοια κτήρια.

Οι εσωτερικοί χώροι ακολουθούν την ίδια φιλοσοφία με το εξωτερικό: έρευνα και αναζήτηση επενδύσεων και υλικών που έχουν οπτικό ενδιαφέρον, δημιουργούν εκλεπτυσμένο αποτέλεσμα και υιοθετούν νέες τεχνολογίες. Βασικό ζητούμενο και εδώ, η διακριτική κομψότητα.

  • Τίποτα δεν φωνάζει, διεκδικώντας την προσοχή εκείνων που εισέρχονται στο κτήριο. Ενδιαφέρουσα μαρτυρία από την προηγούμενη ζωή του κτηρίου, το δοκάρι από εμφανές σκυρόδεμα στην κεντρική είσοδο, πάνω στο οποίο τοποθετήθηκαν τα γράμματα που σχηματίζουν την ονομασία του: Piraeus Tower.
Πύργος του Πειραιά

Ενδιαφέρουσα μαρτυρία από την προηγούμενη ζωή του κτηρίου, το δοκάρι από εμφανές σκυρόδεμα στην κεντρική είσοδο, πάνω στο οποίο τοποθετήθηκαν τα γράμματα που σχηματίζουν την ονομασία του: Piraeus Tower | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Βασικά χρώματα είναι το λευκό και το μαύρο, και οι αποχρώσεις του που αναδεικνύονται μέσα από τις διαφορετικές υφές των υλικών έχουν χρησιμοποιηθεί. Καθώς το κτήριο στεγάζει μεικτές χρήσεις, οι αρχιτέκτονες επέλεξαν οι δημόσιοι χώροι να μην έχουν υπερβολές, αλλά να δημιουργούν μια χαλαρή ευχάριστη ατμόσφαιρα. Από το λόμπι ο επισκέπτης θα πρέπει να κινηθεί δεξιά προς τα ασανσέρ που οδηγούν στο εστιατόριο, ενώ οι εργαζόμενοι με ειδικές κάρτες εισόδου συνεχίζουν ευθεία.

  • Οι τρεις πρώτοι όροφοι δημιουργούν μια πλατφόρμα που περιβάλλει τον Πύργο. Εδώ, εκτός από το εστιατόριο έχουν διαμορφωθεί και φυτεύσεις με μικρές διαδρομές, που δίνουν την ευκαιρία να εξερευνήσει κανείς τις διαφορετικές οπτικές των όψεων του Πύργου που ορθώνεται ακριβώς από πάνω.

Πύργος του Πειραιά

Δια μέσου μικρών διαδρομών, οι επισκέπτες μπορούν να εξερευνήσουν τις διαφορετικές όψεις του Πϋργου. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Οι εταιρείες που στεγάζονται πλέον στο κτήριο έχουν διαμορφώσει το εσωτερικό των γραφείων τους σύμφωνα με τις ανάγκες τους. Οι PILA υπογράφουν επίσης τον σχεδιασμό και το interior των γραφείων του Ομίλου V Group του Βύρωνα Βασιλειάδη στον 22ο όροφο, που προσφέρει περιβαλλοντικές υπηρεσίες κυκλικής οικονομίας.

  • Η θέα από αυτό το ύψος είναι πραγματικά μοναδική, αναδεικνύοντας διαφορετικές πλευρές του Πειραιά και της Αθήνας: το λιμάνι, την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, το Καθολικό του Αγίου Παύλου, το νεοκλασικό κτήριο του ΝΑΤ, το λόφο του Προφήτη Ηλία, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, την Ακρόπολη, το παραλιακό μέτωπο…
Πύργος του Πειραιά

Η θέα προς την πλατεία Καραϊσκάκη, τον Άγιο Διονύσιο και τη Δραπετσώνα. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

  • Tα γραφεία είναι ανοιχτού τύπου, αλλά υπάρχουν ζώνες που οριοθετούν διαφορετικές δράσεις: τα meeting rooms περιβάλλονται από γυάλινους τοίχους, υπάρχει κουζίνα για lunch break, ενώ για να μην ενοχλούνται μεταξύ τους οι εργαζόμενοι με διαφορετικά πεδία ή ανάγκες, έχει σχεδιαστεί μια πτέρυγα με γυάλινους θαλάμους, οι οποίοι διαθέτουν τραπέζι, καθίσματα, ηλεκτρολογικό εξοπλισμό και είναι κατάλληλοι για επαγγελματικές συζητήσεις, τηλεφωνικές συνομιλίες, βιντεοκλήσεις, κ.ά.
Πύργος του Πειραιά

Tα γραφεία είναι ανοιχτού τύπου, αλλά υπάρχουν ζώνες που οριοθετούν διαφορετικές δράσεις. | Φωτό: Νίκος Κόκκας

Σε ολόκληρο τον όροφο κυριαρχούν οι καθαρές λιτές γραμμές, μοναδική εκκεντρικότητα οι εμφανείς σωλήνες εξαερισμού στους διαδρόμους που προσδίδουν βιομηχανικό χαρακτήρα σε ένα κατ’ άλλα κομψά μοντέρνο περιβάλλον.

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο