Τα σχολεία στη Θεσσαλία κατά την Τουρκοκρατία (τελευταίο μέρος) Κων/νος Αθ. Οικονόμου

    Τα Σχολεία της Λάρισας

    Για τους πρώτους αιώνες της σκλαβιάς δεν υπάρχουν αποδείξεις που να φανερώνουν ότι υπήρξαν Σχολεία στην πόλη. Μόνο μια αναφορά για ύπαρξη κάποιου Σχολείου στις αρχές του 17ου αιώνα, που είχε δάσκαλο κάποιον Αναστάσιο1. Πολύ αργότερα (18ος αι.), υπήρξαν κάποιες προσπάθειες από την τοπική Εκκλησία για τη δημιουργία εκπαιδευτικών κέντρων. Το 1702 φαίνεται πως ιδρύθηκε το πρώτο Σχολείο από τον μητροπ. Παρθένιο Β΄ αλλά δεν γνωρίζουμε αν και πόσο λειτούργησε ποτέ. Δεύτερη προσπάθεια έγινε από τον μητροπ. Γαβριήλ γύρω στο 1730, αλλά και αυτή η προσπάθεια δεν γνωρίζουμε αν απέδωσε καρπούς. Το 1752 ο μητροπ. Μελέτιος Β΄ ίδρυσε δύο Σχολεία στη Λάρισα, το ένα των “Ελληνικών” φαίνεται πως σταμάτησε τη λειτουργία του γύρω στο 1770, ως τιμωρία των Οθωμανών κατά των ραγιάδων για το Ορλωφικά. Το 1794 ο εργατικός μητροπ. Λάρισας Διονύσιος Καλλιάρχης ίδρυσε το “Ελληνικόν Σχολείον”, στο οποίο δίδαξε και ο Κ. Κούμας. Είναι σίγουρο ότι τα σχολεία της πόλης ενισχύονταν από την ερανική επιτροπή του Α. Αχιλλίου2, εκτός από την περίοδο 1821-27, περίοδο κατά την οποία ο ίδιος ο Ναός του Α. Αχιλλίου είχε μετατραπεί σε … μπαρουταποθήκη των Οθωμανών και οι δυστυχείς Λαρισαίοι πιστοί εκκλησιάζονταν, πολύ πιο μακριά, στην Α. Μαρίνα (συν. Καλυβίων). Το 1836 έγινε το πρώτο αλληλοδιδακτικό Σχολείο, ενώ μετά τις μεταρρυθμίσεις του Οθωμανικού κράτους (Tanzimat), επετράπη η ίδρυση τεσσάρων ακόμη Σχολείων, ένα στη συνοικία Αρναούτ το 1846 (Α. Αθανάσιος), ένα στην συνοικία Παράσχου την ίδια χρονιά (μεταξύ Α. Νικολάου και οδού Ροϊδου), ένα στη συνοικία Σουφλάρ (Α. Σαράντα) και ένα στον Τρανό Μαχαλά (Α. Αχίλλιος) το 18443. Τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας εκτός των προαναφερθέντων Σχολείων, λειτουργούσε και Παρθεναγωγείο με πρώτη δασκάλα την Αικατερίνη Κονταξιάδου, και Νηπιαγωγείο, ενώ το 1873 άρχισε η ανέγερση του πρώτου Γυμνασίου. Γνωστότεροι δάσκαλοι των Σχολείων της Λάρισας ήταν οι: Θεοχ. Βρασούκας, Κων. Οικονόμος-Κουτσός, Δημ. Σακελλαρίδης, Αντώνιος Σακελλάριος-Τυρναβίτης, Ιωάννης Οικονομίδης, Κων. Γερογιάννης, Κων. Σερβητάς4, κ.α. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι ο Ηπειρώτης Δημ. Καρράς άφησε με τη διαθήκη του το ποσό των 30.000 γροσίων για το πρώτο οργανωμένο Σχολείο της πόλης5

     Σχολεία της Ελασσόνας

    Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ο ελληνικός πληθυσμός της Ελασσόνας είχε ελαττωθεί δραματικά εξαιτίας των διώξεων και της βαρβαρότητας των κατακτητών. Οι λίγες χριστιανικές οικογένειες είχαν εγκατασταθεί στη συνοικία Βαρώσι, όπως και στην ομώνυμη συνοικία των Τρικάλων, ακριβώς στους πρόποδες της Ι. Μ. Ολυμπιωτίσσης. Οι περισσότεροι Έλληνες της περιοχής είχαν καταφύγει στα ορεινά και τη γειτονική Τσαριτσάνη. Τα λιγοστά ελληνόπουλα που είχαν χρόνο και όρεξη για γράμματα κατέφευγαν στο Μοναστήρι, όπου μάθαιναν τα βασικά γράμματα από τα εκκλησιαστικά βιβλία. Δάσκαλοί τους φυσικά ήταν οι καλόγεροι της Μονής. Από τον κώδικα 134 της Ολυμπιώτισσας μαθαίνουμε ότι τον 16ο αιώνα στη Μονή έρχονταν και άλλα ελληνόπουλα από γειτονικούς οικισμούς. Στα κείμενα μάλιστα αυτού του κώδικα σώζονται και μερικά ονόματα μαθητών: Γκικάκης του Βάρδα, Μανωλάκης, Μιχαλάκης, Θεοδωράκης του Αργυρού κ.α. Τους επόμενους αιώνες οι περισσότεροι Ελασσονίτες μαθητές φοιτούν σε άλλα Σχολεία της περιοχής, όπως στην Τσαριτσάνη, το Λιβάδι, τη Μπουνιάσα της Δεσκάτης, και σε Μονές όπως την Αγία Τριάδα Σπαρμού, τον Άγιο Αντώνιο Σάπκας (Λιβάδι), το μετόχι της ίδιας Μονής στο Κοκκινόγειο, η Ανάληψη Συκιάς, η Μονή Κλημάδων στην Καρυά, η Αγία Τριάδα Γιαννωτών, η Μεταμόρφωση Παλιοκαρυάς στη Δεσκάτη, η Παναγία Γλίκοβου6, κ.α.

     Το Σχολείο της Δεσκάτης

    Σχολείο στη Δεσκάτη, που μέχρι τη δεκαετία του 1960 ανήκε στη Θεσσαλία, φαίνεται πως λειτουργούσε κατά το τέλος του 18ου αιώνα στο νάρθηκα της Εκκλησίας του χωριού και και στο γειτονικό Μοναστήρι της Μπουν(ι)άσας. Ο πιο γνωστός δάσκαλος της Σχολής Δεσκάτης ήταν ο Σίμων Κεραμεύς από το Τσοτύλι της Κοζάνης. Από τη λειτουργία του Σχολείου των κατοπινών χρόνων σώζεται μια επίσημη σφραγίδα του Σχολείου με την εξής επιγραφή: “ΕΛΛΙΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΣΚΑΤΑΣ”. Ονόματα άλλων δασκάλων που δίδαξαν στη Σχολή έχουμε από τις αρχές του 19ου αιώνα.

    1Θεοδ. Παλιούγκας, Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία, τ. Β΄ , εκδ. Μάτι, Λάρισα 2007, σ.441.

    2. Θεοδ. Παλιούγκας, ο. π., σ. 443.

    3. Θεοδ. Παλιούγκας, ο. π., σ. 444.

    4Θεοδ. Παλιούγκας, ο. π., σ. 452-3.

    5. Θεοδ. Παλιούγκας, ο. π., σ. 450, σημ. 81.

    6Αχ. Λαζάρου, Η Παιδεία της περιφέρειας Ελασσόνας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, επιθ. Ηως, Αθήναι, 1966, σσ.290, 297.

    ΛΕΖΑΝΤΑ: Ι. Μ. ΟΛΥΜΠΙΩΤΙΣΣΑΣ: Κέντρο παιδείας κατά την Οθωμανική ζοφερή εποχή

    Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
    Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο